Frumvarp forsætisráðherra um rannsóknarnefnd sem kannar aðstæður barna sem vistuð voru á einkaheimilum hefur verið samþykkt úr ríkisstjórn. Rannsókn fer fram meðal annars á Bakkakotsmálinu en einnig öðrum heimilum þar sem börn voru vistuð.
„Þetta er nýmæli vegna þess að í gegnum tíðina hefur þetta einskorðast við opinber meðferðarheimili,“ segir Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra.
„En það skiptir máli að við sköpum þarna rými til þess að bæði gera úttekt á barnaverndarkerfinu aftur í tímann en líka til þess að fólk fái tækifæri til þess að segja sína sögu,“ segir hún.
Frumvarpið verður næst lagt fyrir þingið og vonast Kristrún til að það verði samþykkt fyrir þinglok.
„Þetta fer hratt og örugglega fyrir þingflokka meirihlutans sem að ég býst nú ekki við öðru en að samþykki málið hratt og örugglega út, síðan þarf ég auðvitað að ræða við formenn minnihlutans um þetta mál, þau vita og allt þingið hefur svosum vitað að það stæði til að leggja málið fram,“ segir Kristrún.
Rannsóknarnefndin hefur störf um leið og frumvarpið verður samþykkt á Alþingi. Kristrún á von á því að vinna nefndarinnar taki talsverðan tíma.
„Við erum með heimildir fyrir þessa nefnd til að starfa í að minnsta kosti þrjú ár og við vitum ekki hvort það þurfi að framlengja þann tíma. Þetta snýr auðvitað ekki bara að Bakkakoti, þetta snýr almennt að einkaheimilum og það eru fleiri heimili sem verða eflaust þarna undir, en Bakkakot verður auðvitað kannski með fyrstu málunum sem verða tekin fyrir,“ segir Kristrún.
Frumvarp um sanngirnisbætur lagt fram í haust
Einnig stendur til að frumvarp um sanngirnisbætur verði lagt fram í haust sem nær til fleiri heimila en Bakkakots.
„Það getur í raun hver sem er sem telur sig hafa orðið fyrir miska af hálfu hins opinbera sem barn sótt þarna um. Það þarf ekki sjálfstæð rannsókn að hafa átt sér stað. Það þarf ekki rannsókn, hvorki varðandi fyrri lög er snúa að meðferðarheimilum né varðandi þessi lög sem við erum núna að leggja fram. Hún þarf ekki að hafa átt sér stað,“ segir Kristrún.
Rannsóknin nær frá 1947 til 2002
Ekki er búið að ákveða hverjir verða í nefndinni. Einn lögmanna Bakkakotsmanna hefur gagnrýnt Samband íslenskra sveitarfélaga fyrir að vilja aðkomu að vali á fulltrúa í nefndinni og vali á málum. Frumvarpið kveður á um að aðbúnaður barna sem voru vistuð á einkaheimilum á árabilinu 1947 til 2002 verði skoðaður.
„2002 tók við núgildandi eða nútímalegri barnaverndarlöggjöf þannig að þetta skapar rými fyrir já úttekt á kerfinu á þeim tíma í heild. Það verða þá fleiri heimili undir. Það er einfaldlega hægt að leggja til tillögu til nefndarinnar um að það sé gerð ákveðin úttekt,“ segir Kristrún.
Rannsóknarnefndinni verða veittar heimildir til þess að kalla eftir persónuupplýsingum.
„Þess vegna erum við með sérstaka lagaheimild, í gegnum tíðina hafa verið opinberar meðferðarstofnanir sem hafa haft ríkar heimildir en gæða- og eftirlitsstofnanir hafa líka gert úttektir sem hafa ekki haft slíkar lagaheimildir,“ segir Kristrún sem tekur þó fram að um viðkvæm persónugreinanleg gögn sé að ræða og að rannsóknir muni snúa að einkaheimilum.
„Við þurfum að virða friðhelgi einkalífs en við erum að svara þessu ákalli um að þegar börn eru í stöðunni þurfum við að skapa svigrúm til þess að hlusta á þau sjónarmið,“ segir hún.
Aðspurð hvort fólki sem kemur fyrir nefndina verði skylt að greina frá segir hún að fyrst og fremst verði núverandi og fyrrverandi opinberir starfsmenn kallaðir fyrir nefndina og þeim verði vissulega skylt að mæta og segja frá.
Enn möguleiki á breytingum á barnaverndarlögum
Gagnrýnt hefur verið að við endurskoðun á barnaverndarlögum hafi staða fósturbarna og fósturmála ekki verið endurskoðuð.
„Ég veit að það voru gerðar breytingar sérstaklega á upphaflegum drögum að barnaverndarlögunum til að taka inn í myndina stöðu fósturbarna og ég veit ekki betur en að það hafi verið gert,“ segir Kristrún.
„En málið er enn þá í meðferð þingsins og það kann að vera að það verði gerðar einhverjar breytingar á þessu ákvæði eða úrræði en þetta er enn þá bara á vinnslustigi.“
