Lísbet Guðmundsdóttir fornleifafræðingur stýrir uppgreftinum og segir að um sé að ræða verstöð sem var í notkun frá elleftu öldinni og fram á þá átjándu sem sé einstakt tækifæri á Íslandi og raunar í öllu Norður-Atlantshafi.
Menn, konur og börn
Starfsemin í Hafnarbúðum var fjölbreytt í gegnum árin. Þaðan voru að sjálfsögðu stundaðar fiskveiðar en af uppgreftinum hafa Lísbet og aðrir fornleifafræðingar komist að því að umfang starfseminnar hafi verið talsvert. Þar voru stundaðar hvalveiðar, selaveiðar, dúntekja og ýmislegt samhliða því svo sem textílvinnsla, matargerð og meira að segja uppeldi þar sem Lísbet segir leikföng hafi komið upp úr krafsinu.
„Það eru að finnast ummerki um vinnslu á textíl, það þarf að gera við föt, gera fiskilínur, mögulega net. Svo höfum við fundið vísbendingar um leikföng. Völur sem hafa verið staðsettar á stöðum sem maður grunar að börn hafi verið að koma þeim fyrir, geyma fjársjóðinn til seinni tíma. Það geta hafa verið fjölskyldur sem hafa dvalið hérna árstíðabundið,“ segir Lísbet.
„Þetta er ekki bara karlavinnustaður“
Allt að tvö hundruð manns á svæðinu
Þó ekki sé hægt að segja að fjölskyldurnar sem dvöldu á Höfnum hafi búið við mikinn munað samanborið við okkur dekraða nútímafólkið bendir ýmislegt til þess að vel hafi verið hugsað um fólkið sem þar bjó. Um eins konar árstímabundið þorp hafi verið að ræða.
Heimilin tímabundnu voru öll vel reist torfhús með grjóthlöðnum grunnum og þaki. Annað kemur eiginlega ekki til greina fremst á Skaga þar sem getur verið mjög hvasst.
„Mannvirkin sem eru fyrir siðaskiptin og skipulagið á svæðinu á þeim tíma er allt öðruvísi en eftir siðaskiptin. Það virðist hafa verið hugsað tiltölulega vel um fólkið hérna. Það hefur verið vel nært og húsakynni sæmileg. Stórar matargeymslur og svona. Það sjáum ekki eftir siðaskiptin,“ segir Lísbet.
„Samkvæmt yngri heimildum gátu verið allt upp í 200 manns hérna á svæðinu. Þetta er gríðarlega umfangsmikil byggð á þessu svæði. Þetta er nánast árstíðabundið þorp.“
Heklugos kemur sér vel
Uppgröftur hefur staðið yfir frá þriðjudeginum síðasta og heldur áfram fram að Verslunarmannahelgi. Tímasetning muna er einfölduð fyrir það að Hekla gaus árið 1104 og lagði gjósku eins og teppi yfir svæðið. Nú er verið að grafa við gjóskulagið og stöku stöðum undir því.
Mynt Ólafs kyrra fannst strax á öðrum degi graftar og kom gröfurum skemmtilega á óvart þar sem þeir unnu við erfiðar aðstæður vegna roksins og rigningarinnar. Myntin er sú fyrsta sem finnst í verstöð frá þessum tíma hér á landi.
„Það hafa fundist örfáar myntir frá Ólafi kyrra en við höfum ekki tekið þetta saman enn þá. Það hefur fundist ein í Suður-Þingeyjarsýslu og ein í Skagafirði. Ég held að það séu einhverjar örfáar til viðbótar.“
Úrvinnslan tekur við
Að greftrinum loknum tekur við úrvinnslan.
„Við höfum bara lagt allt okkar kapp í að bjarga þessum minjum. Þetta er náttúrulega bara allt að fara í sjóinn og mikið af þessu er farið nú þegar. Þannig að við erum bara að reyna að ná eins mikilli þekkingu héðan og við getum með það litla fjármagn sem við höfum. Svo tekur við úrvinnslan og rannsóknirnar á gögnunum og að setja þau í samhengi við ritaðar heimildir og svona,“ segir Lísbet Guðmundsdóttir fornleifafræðingur.
