„Ég met stöðuna þannig að þetta sé hnífjafnt og hafi eiginlega ekkert breyst síðustu tvo mánuði,“ sagði Ólafur þegar hann var beðinn um að rýna í nýjustu tölur. Hnífjafnt er milli fylkinganna tveggja, já og nei, í nýjustu og síðustu skoðanakönnun Maskínu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna þar sem 50,4 prósent ætla að segja já en 49,6 prósent ætla að segja nei.
Ólafur segir kannanir fyrirtækjanna tveggja, Maskínu og Gallups, sem spurt hafa reglulega um afstöðu kjósenda í aðdraganda kosninganna, sýna áþekkar niðurstöður. Hann segir hvora hlið hafa verið í námunda við fimmtíu prósentin en færst til um eitt til tvö prósent í senn.
„Það er enginn marktækur munur þarna. Þessar kannananiðurstöður, bæði hjá Maskínu og Gallup, segja okkur nákvæmlega ekkert um það hvernig þessi kosning fer á morgun. Þetta gæti ekki verið meira spennandi,“ sem fylgst hefur grannt með öllum kosningum hérlendis síðustu áratugi og verið fastagestur í kosningavökum sjónvarpsmiðla.
Skoðanakannanir óvissu háðar
Ólafur segir að alltaf muni vera byggð inn í skoðanakannanir ákveðin óvissa. Stærsta óvissuþáttinn við þessar kosningar segir hann vera kjörsókn.
„Hún hefur verið mismunandi,“ segir Ólafur. „Í tvennum síðustu [þjóðaratkvæðagreiðslum] sem voru 2011 um Icesave þá kusu 75 prósent. Síðan var 2012 þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrána, þá kusu 49 prósent. Mér sýnist á utankjörfundaratkvæðunum – og að það virðist vera stemning fyrir þessu – að það sé líklegra að við verðum með 75, jafnvel 80 [prósent] eins og við höfum venjulega verið með í þingkosningunum.“
Aldur ekki stóra breytan
„Ekki í þessum könnunum,“ segir dr. Ólafur aðspurður um hvort eldri kjósendur séu íhaldssamari og vilji heldur halda í óbreytt ástand.
„Í þessum könnunum hefur þetta aðeins rokkað með aldrinum en almennt talið hefur verið lítil dreifing eftir aldri. En við vitum hins vegar með kjörsóknina að þeir yngstu og þeir elstu kjósa dálítið í minna mæli heldur en hinir.
Nokkur munur sé þó á afstöðu eftir búsetu. Meirihluti íbúa höfuðborgarsvæðisins hyggst segja já, samkvæmt skoðanakönnunum, en á landsbyggðinni er því öfugt farið.
„Kjörsókn í undanförnum kosningum í kjördæmunum, bæði hér á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni, hefur bara verið mjög svipuð,“ bendir Ólafur á og vindur sér að næstu breytu, sem hann telur líklegasta til að hafa áhrif: menntunarstig kjósenda.
„Í tvennum síðustu kosningum þá voru það 87 prósenta fólks með háskólapróf sem kaus, 81 prósent þeirra sem voru með framhaldsskólamenntun en ekki nema 71 prósent hjá þeim sem eru með grunnskólamenntun.“
Þetta geti endað á að skipta máli.
„Hjá háskólafólki eru 55-60 prósent með já en meðal þeirra sem eru með grunnskólann eru það yfir 60 prósent sem segja nei. Þáttur af þessu tagi gæti skipt sköpum en auðvitað vitum við ekki, við erum bara að skoða hér söguleg gögn og vitum ekki hvernig kjörsókn verður í einstökum hópum.“
Kosningabarátta mikilvæg fyrir samfélagsumræðuna
Í segir að lítið hafi breyst í hlutföllum milli hliðanna tveggja í skoðanakönnunum. Engu að síður sé þó kosningabarátta mikilvæg.
„Það er auðvitað mikilvægt að ræða málin. Þó að fáir skipti um skoðun er ekki þar með sagt að kosningabaráttan hafi verið til einskis. Þetta hefur á margan hátt verið fín kosningabarátta,“ segir Ólafur en hver er spá kosningaspekingsins?
„Ég bara spái því að þetta verði rosalega spennandi og skemmtileg kosninganótt. En það gæti að sjálfsögðu líka gerst að önnur hvor hliðin væri bara með sæmilega gott forskot í fyrstu tölum,“ segir Ólafur en bendir þó á að mikilvægt sé að vera kominn með tölur úr öllum kjördæmum áður en lagt sé mat á stöðuna þar sem líklegt sé að tölur komi fyrst úr landsbyggðarkjördæmum þar sem nei-ið mælist hærra í könnunum.
„Við þurfum eiginlega tölur úr öllum kjördæmum til að sjá hvort það sé einhver tilhneiging í gangi. En ég held að þetta verði mjög spennandi.“
