Ebólufaraldurinn sem átti upptök sín í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó breiðist hratt út og hefur nú greinst í fjölmennum borgum bæði þar og í Úganda. Sérfræðingar sem hafa rætt við New York Times telja að hröð útbreiðsla og það hversu seint sjúkdómurinn uppgötvaðist sé bein afleiðing þess að stjórnvöld í Bandaríkjunum lokuðu USAID.
Í gegnum þessa stofnun starfræktu stjórnvöld í Bandaríkjunum lengi öflugt sjúkdómaeftirlit víða í austanverðri Afríku. Á vegum USAID voru einnig læknateymi til staðar þegar heilsufarsógnir komu upp. Stórum hluta þessa starfs lauk með lokun USAID í fyrra. Þá hvarf einnig á brott fjöldi sérfræðinga sem starfaði í þessum landshluta, þar á meðal í Kongó. Yfirvöld þar hafa treyst á Bandaríkjamenn með flutninga og birgðir þegar slíkir faraldrar hafa geisað áður.
Bandaríkin lengi að frétta af faraldrinum
New York Times vitnar í sóttvarnalækna og aðra sem hafa áður starfað í ebólufaraldri. Þeir segja að sú staðreynd að faraldurinn í Kongó hafi ekki farið að vekja alþjóðlega athygli fyrr en löngu eftir að hann uppgötvaðist, og hafði þá þegar breiðst út til annarra landa, sé bein afleiðing af þessu skerta sjúkdómaeftirliti. Bandarískir embættismenn fréttu fyrst af faraldrinum á fimmtudaginn var – níu dögum eftir að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin fékk upplýsingar um það og tæpum mánuði eftir fyrsta dauðsfallið.
Megan Fotheringham, sem var aðstoðarframkvæmdastjóri smitsjúkdómadeildar USAID, meðal annars í fyrri ebólufaraldri í Kongó, segir að stofnunin hefði til dæmis flutt þangað mikið af sóttvarnabúnaði eins og grímum og fatnaði á nokkrum klukkustundum.
Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur flutt um 25 tonn af hjálpargögnum til landsins en forsvarsmenn stofnunarinnar segjast ekki vita hvort það dugi þar sem umfang faraldursins sé óljóst.
Staðfest er að 139 hafi látist af völdum ebólunnar í þessum faraldri og um 600 smitast. Líklegt sé að þeir verði mun fleiri. Smit hafa meðal annars greinst í borgunum Gooma og Bunia í Kongó en um milljón manna býr á hvorum stað. Þá hefur eitt smit greinst í Kampala, höfuðborg Úganda, þar sem búa tæpar tvær milljónir.
Stjórnvöld vísa ásökunum á bug
Tommy Pigott talsmaður bandaríska utanríkisráðuneytisins vísar á bug í sömu frétt að þátttaka Bandaríkjanna í viðbrögðum við faraldrinum hafi verið minni en hún hafi verið áður, eða að eftirlit hafi verið minna. „Það er rangt að halda því fram að umbæturnar á USAID hafi neikvæð áhrif á getu okkar til að bregðast við ebólunni,“ sagði hann. Ráðuneytið muni senda 23 milljónir bandaríkjadala til Kongó og Úganda í þessari viku sem færu meðal annars í sóttvarnabúnað. Meira væri svo á leiðinni til að koma upp heilsugæslustöðvum.
Þá kenndi Marco Rubio utanríkisráðherra Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni (WHO) um að hafa verið sein að uppgötva faraldurinn. Stofnunin fékk fyrst að vita af óútskýrðum dauðsföllum 5. maí og strax þá fór af stað hefðbundið ferli til að staðfesta faraldurinn. Bandaríkin eru hins vegar ekki lengur hluti af stofnuninni og eru hætt að setja fjármagn til hennar. Því eru bandarískir embættismenn ekki lengur í reglulegum samskiptum við stofnunina. Þeir heyrðu af faraldrinum níu dögum seinna og þá voru 80 þegar látnir.
Ekkert bóluefni til við Bundibugyo
Sérfræðingar sem New York Times vitnar í segja að boðaðir fjármunir frá Bandaríkjunum muni vissulega hjálpa en það vanti innviðina sem voru áður til staðar á vegum USAID til að nýta þá á sem bestan hátt.
Það sem flækir málið enn frekar er að ekki er til bóluefni við því afbrigði ebólu sem er uppistaða faraldursins, Bundibugyo-afbrigðinu. Unnið er að slíku bóluefni en það tekur að minnsta kosti tvo mánuði. Hætt er við að erfitt verði að hefta útbreiðsluna í Austur-Afríku meðan beðið er eftir því.
