Nýverið féll dómur hjá Evrópudómstólnum sem staðfesti að ítölskum stjórnvöldum væri heimilt að setja strangari skilyrði fyrir því að tæknirisar á borð við Meta nýti sér fréttir ítalskra fjölmiðla þegar kemur að því að miðla fréttum, m.a. með gervigreind.
Ítölsk stjórnvöld hafa gengið lengra í regluverki en höfundarréttartilskipun ESB kveður á um og vilja með því tryggja að útgefendur á fjölmiðlaefni fái sanngjarnar bætur fyrir birtingu á slíku efni hjá fyrirtækjum á borð við Meta og Google.
Dómurinn sýnir að ríki hafa ákveðið svigrúm við innleiðingu á höfundarréttartilskipun Evrópusambandsins og gæti það haft þýðingu við mat á sambærilegum málum innan EES að sögn Thelmu Christel Kristjánsdóttur, eins af stofnendum Jónsbókar og fyrrverandi lögmanns hjá BBA/Fjeldco.
Fjölmiðlar með rétt á bótum
Upphaf málsins fyrir Evrópudómstólnum má rekja til þess að árið 2023 skilgreindi fjarskiptaeftirlit Ítalíu hvernig ákvarða bæri sanngjarna þóknun til útgefenda og var því mótmælt af Meta, sem á meðal annars samskiptamiðlana Facebook og Instagram. Höfðaði Meta því mál á hendur fjarskiptaeftirlitinu fyrir dómstólnum.
Dómstóllinn var á því að útgefendur ættu rétt á sanngjörnum bótum sem teldust endurgjald fyrir notkun á efninu eða endurbirtingu. Þeir gætu einnig neitað að veita slíka heimild eða leyft efni sínu að birtast endurgjaldslaust.
Að baki dómnum liggja meðal annars áhyggjur útgefenda, ekki síst fréttamiðla, af því hversu hratt notkun gervigreindar og stafrænnar miðlunar á fréttaefni hefur aukist. Hafa fyrirtæki á borð við Meta og Google nýtt sér efni frá fréttamiðlum og öðrum útgefendum til þess að búa til fréttir og útdrætti úr þeim með nýtingu gervigreindar. Það verður til þess að upprunalegir útgefendur efnisins missa tekjur.
Fram kom hjá dómstólnum að þau skilyrði sem ítölsk stjórnvöld setja fyrir nýtingu efnis væru réttlætanleg, en þau fela í sér að upphaflegum útgefendum verður að veita öll nauðsynleg gögn um nýtinguna innan tiltekins frests til að þeir geti reiknað út sanngjarnar bætur. Er þar tekið á því að risafyrirtæki á borð við Meta ráða ein yfir þeim gögnum sem þarf til að meta vægi og þar með virði efnis frá útgefendum, ekki síst þegar kemur að því að fóðra gervigreindina. Fyrir vikið eru útgefendur í verri stöðu við samningaborðið við ákvörðun sanngjarnra bóta.
Fram kom að með aðgerðum ítalskra stjórnvalda væri stuðlað að jafnvægi milli atvinnufrelsis annars vegar og hins vegar ýtt undir frelsi og fjölbreytni fjölmiðla.
„Þetta er mikilvæg ákvörðun sem mun ryðja brautina fyrir sanngjarnari samningaviðræður við risafyrirtækin,“ segir Angela Mills Wade, framkvæmdastjóri Evrópusamtaka útgefenda, og vonast hún til að dómurinn styrki stöðu fjölmiðla.
Getur haft þýðingu innan EES
Thelma Christel segir í samtali við Morgunblaðið að helstu tíðindin í þessum dómi séu þau að Evrópudómstóllinn telur að ríki á borð við Ítalíu hafi svigrúm til að útfæra höfundarréttartilskipunina og setja aukin skilyrði fyrir endurbirtingu á efni. Í því felist meðal annars að ef vafi leikur á um að þóknunin sé sanngjörn geti útgefendur kallað eftir aðkomu eftirlitsaðila.
„Þetta getur skapað ákveðið rými fyrir önnur aðildarríki sem eru að innleiða höfundarréttartilskipunina,“ segir Thelma. Ef íslensk stjórnvöld ákvæðu að fylgja fordæmi ítalskra stjórnvalda og setja strangari skilyrði við birtingu efnis hjá fyrirtækjum á borð við Meta, þá gæti verið litið til þess hvernig Evrópudómstóllinn túlkaði málið, að sögn Thelmu. Slíkt mál færi ekki fyrir Evrópudómstólinn heldur EFTA-dómstólinn, en niðurstaðan gæti engu að síður haft áhrif við mat á sambærilegum málum innan EES.
„Það eru kannski engin bein áhrif á Íslandi, nema að löggjafinn hefur ákveðið svigrúm til að útfæra þessa tilskipun ef hann kýs svo. Þetta var ítölsk löggjöf sem Meta taldi fela í sér strangari kröfur, en dómstóllinn taldi heimilt að útfæra þetta með þeim hætti,“ segir hún.
Thelma segir að höfundarréttartilskipun hafi verið innleidd í landslög og þetta mál byggist meðal annars á 15. grein hennar. Ítalía hafði innleitt hana með þeim hætti að ef samningar næðust ekki innan ákveðins frests gætu fréttamiðlar leitað til eftirlitsaðila um að stíga inn í ferlið. Meta taldi þetta ganga of langt en Evrópudómstóllinn taldi slíka útfærslu heimila.
„Þetta er væntanlega mikilvægt fyrir fréttamiðla, en að mínu mati skiptir höfundarréttartilskipunin í heild sinni kannski meira máli en dómurinn sjálfur, sem staðfesti fyrst og fremst þessa útfærslu,“ segir Thelma að lokum.
Fáðu þér áskrift til að lesa áfram
Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift.
Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu,
rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki
á mbl.is.
