Ný alþjóðleg rannsókn, sem vísindamenn við Háskóla Íslands unnu að, varpar ljósi á hvernig samspil jarðskjálfta, sprungumyndunar og eldgosa á flekamótum Íslands hefur áhrif á umbrotin á Reykjanesi.
Einn þeirra vísindamanna sem komu að rannsókninni er Þorvaldur Þórðarson eldfjallafræðingur og prófessor við Háskóla Íslands.
Byrjaði allt með sniðgengisskjálftum
„Þegar umbrotin byrjuðu á Sundhnúkareininni, þá hófst sú hrina með skjálftum sem voru fyrst og fremst svokallaðir sniðgengisskjálftar, þar sem hreyfingin er lárétt, samhliða brotum sem eru á milli. Og þessir skjálftar virðast hafa komið öllu af stað í þessari hrinu,“ segir Þorvaldur.
Fjögurra metra gliðnun
Rannsóknin sýndi að í kjölfarið varð gliðnun og við það mynduðust sprungur. „Það kemur smá kvika inn í sprungurnar, en ekkert gos upp á yfirborð. Og svo kom hvert gosið á fætur öðru,“ segir Þorvaldur.
Hann segir niðurstöðurnar benda til þess að meginorsök umbrotanna sé stöðug gliðnun flekaskilanna undir Íslandi, sem er umtalsverð.
„Þar sem hún var mest var hún um fjórir metrar. Af því voru 2,5 metrar sem hreyfðust í Grindavík 10. nóvember 2023,“ segir hann.
Þessi öfl eru alltaf í stöðugri vinnslu, þau eru alltaf að teygja á flekamótunum.
Teygjan brast
„Það sem gerist á þessu tímabili þegar það eru engin eldgos, þessum 800 árum sem liðu frá því að gosin stoppuðu síðast og svo byrjuðu aftur núna - það er verið að teygja á þessum flekamótum. Það heldur áfram að teygja og teygja og teygja og þegar þú ert komin með 800 ár þá er búið að teygja þetta eins mikið og þú mögulega getur,“ segir Þorvaldur.
Þannig að við getum í mjög einfölduðu máli sagt: Teygjan brast? „Við getum það. Teygjan brast.“
Gætu þessar niðurstöður skipt máli t.d. varðandi að spá fyrir um eldgos og aðra náttúruvá?„Þetta skiptir máli um hvernig við skiljum atburðina líka. En þetta er stórt skref í áttina, þessi skilningur sem við erum búin að ná í þessum eldsumbrotum að því að geta spáð fyrir um atburði framtíðar.“
