Á suðurhluta Tenerife stendur nú yfir verkefni sem gæti markað tímamót í sögu orkumála á Kanaríeyjum. Þar eru hafnar rannsóknarboranir eftir jarðhita á vegum íslenska jarðvarmaþróunarfyrirtækisins Reykjavík Geothermal ásamt spænskum samstarfsaðilum og stjórnvöldum.
Reykjavík Geothermal er einn þróunaraðila og eigenda verkefnisins ásamt spænskum samstarfsaðilum og opinberum aðilum á Tenerife og leiðir uppbyggingu verkefnisins á tæknihliðinni, allt frá rannsóknum og borunum til byggingar og framtíðarreksturs. Meðal samstarfsaðila Reykjavík Geothermal er spænska fyrirtækið DISA sem er eitt stærsta fyrirtæki eyjanna og stærsti fjárfestir í hreinni orku Kanaríeyja.
Ef boranir reynast árangursríkar munu samstarfsaðilarnir reisa þarna fyrstu jarðhitavirkjun í sögu Kanaríeyja og Spánar, sem gæti opnað dyr að nýrri framtíð fyrir Kanaríeyjar; framtíð þar sem minni þörf verður fyrir innflutta olíu og aukið orkuöryggi tryggt, byggt á hreinni og staðbundinni orku.
„Það er stund í öllum jarðhitaverkefnum þegar boranir loksins hefjast,“ segir Magnús Ásbjörnsson, forstjóri Reykjavík Geothermal. „En fyrst og fremst eru þetta tímamót fyrir Kanaríeyjar. Í fyrsta sinn er verið að kanna af fullri alvöru hvort hægt sé að byggja upp jarðhitavirkjanir á eyjunum og nýta orkuna sem býr undir yfirborðinu – alveg eins og við Íslendingar höfum gert í áratugi og njótum góðs af hvort sem við horfum til samfélagslegra, efnahagslegra eða umhverfislegra áhrifa.“
Um 80% raforku á Kanaríeyjum eru framleidd með olíu
Í dag eru meira en 80% raforku á Kanaríeyjum framleidd með innfluttri olíu sem auk gríðarlegrar losunar verður til þess að kostnaður við raforkuframleiðslu er að meðaltali um sex sinnum hærri en á Íslandi. Ekkert vatnsafl er að hafa á eyjunum og mjög takmarkað svigrúm er til frekari uppbyggingar vind- og sólarorku.
„Jarðhitinn er ein af mjög fáum raunhæfum lausnum eyjanna til orkuskipta,“ segir Magnús. „Tenerife er til dæmis aðeins um 2% af flatarmáli Íslands en þar býr um ein milljón manns og sex milljónir ferðamanna heimsækja eyjuna árlega. Vind- og sólarorkugarðar taka um tíu sinnum meira landsvæði en jarðhitavirkjun fyrir sömu orkuframleiðslu, og það er einfaldlega ekki pláss fyrir fleiri slíkar framkvæmdir.“
„Að auki er jarðhitinn grunnafl sem hægt er að treysta á allan sólarhringinn, allt árið um kring, ólíkt vind- og sólarorku. Jarðhiti er orka sem getur skapað miklu meira sjálfstæði og stöðugleika í orkukerfinu. Svo eru tækifæri til að nýta varmann beint í ýmsum tilgangi, til dæmis í loftkælingarkerfi, afsöltun sjávar til ferskvatnsframleiðslu og jafnvel heitavatns til hótela, sundlauga og heimila.“
Magnús segir verkefnið jafnframt mikilvægt dæmi um hvernig íslensk sérþekking og reynsla geti nýst langt út fyrir landsteinana.
„Íslendingar hafa um áratuga skeið flutt út þekkingu, reynslu og hugsunarhátt í jarðhita, oftast í formi ráðgjafarþjónustu. Við hjá Reykjavík Geothermal erum hins vegar að ganga lengra sem þróunaraðilar og fjárfestar sem vinna verkefnin frá upphafi og í gegnum allt ferlið. Þannig getum við haft meiri áhrif til að nýta íslenska þekkingu til góðs, flýta orkuskiptum og skapa sjálfbærari framtíð fyrir þau samfélög sem við vinnum með.“
Fundu Reykjavík Geothermal með hjálp gervigreindar
Saga samstarfsverkefnisins er nokkuð óvenjuleg.
„Þetta byrjaði þannig að samstarfsaðilar okkar á Tenerife spurðu gervigreindina hvaða fyrirtæki í heiminum hefðu mesta reynslu af þróun jarðhitaverkefna á alþjóðavísu og gætu verið rétti samstarfsaðilinn fyrir svona verkefni,“ segir Magnús.
„Þar kom Reykjavík Geothermal upp,“ en fyrirtækið hefur undanfarin 18 ár unnið að þróun og ráðgjöf á sviði jarðhita í 50 löndum út um allan heim. Fyrirtækið hafði þar á meðal skoðað þróunarmöguleika á Tenerife áratug fyrr en metið það svo að yfirvöld væru ekki tilbúin á þeim tímapunkti.
„Eftir að hafa náð saman með hjálp gervigreindarinnar tók við ferli þar sem við byggðum upp traust, skilning og sameiginlega sýn milli aðila frá tveimur eyjasamfélögum í Atlantshafi – Íslendinga annars vegar og Kanaríeyjabúa hins vegar,“ segir Magnús.
„Það er ákveðin tenging þarna á milli. Við erum bæði lítil eyjasamfélög sem skiljum vel hvað orkuöryggi skiptir miklu máli. Kanaríeyjar hafa verið mjög háðar innfluttri olíu í sinni orkuframleiðslu og vilja breyta því, ekki ósvipað og Ísland gerði á seinni hluta 20. aldarinnar.“
Frá rannsóknum til fyrstu borana
Undanfarin ár hafa farið fram umfangsmiklar yfirborðsrannsóknir á Tenerife, meðal annars á sviði jarðfræði, jarðeðlisfræði og umhverfismála.
„Við höfum séð góðar vísbendingar um jarðhitakerfi á eyjunni,“ segir Magnús. „Í jarðhita er aldrei hægt að fullyrða neitt fyrr en búið er að bora en rannsóknir hingað til hafa gefið mjög jákvæðar niðurstöður.“
Verkefnið hefur jafnframt hlotið öflugan stuðning frá Evrópusambandinu og spænskum stjórnvöldum sem hafa veitt allt að 58 milljónir evra í styrki til verkefna Reykjavík Geothermal og DISA til rannsóknarborana á allt að þremur svæðum samstarfsaðilana á Tenerife og einu á nágrannaeyjunni La Palma.
Núverandi lagaumhverfi gerir það vandasamt að selja þá orku sem verkefnið gæti framleitt, vegna sérreglna sem skekkja orkumarkaðinn á Kanaríeyjum með því að niðurgreiða orkuframleiðslu með olíu og koma þannig í veg fyrir að ódýrari og hreinni orka komist að. Þróunaraðilar verkefnisins treysta þó á að spænsk stjórnvöld muni skapa skilyrði fyrir því að hreinni, hagkvæmari og sjálfbærari orkulausnir fái að ryðja sér til rúms á orkukerfi eyjanna.
Nú hefur verkefnið stigið stærsta skrefið hingað til.
„Þegar borinn fór af stað hófst alvaran – eftir áralanga undirbúningsvinnu erum við komin í að framkvæma. Rannsóknarboranir á þremur holum á hverju svæði fyrir sig eru fjárfesting upp á um 30 milljónir evra, eða rúma fjóra milljarða íslenskra króna. Fyrsta holan er nú komin niður á 400 metra dýpi en verður tæplega 3.000 metra djúp þegar borun lýkur.“
Mikil sókn hjá Reykjavík Geothermal
Samhliða verkefnunum á Tenerife stendur Reykjavík Geothermal nú á tímamótum. Fyrr á þessu ári lauk félagið mikilvægri fjármögnun sem mun styðja við áframhaldandi þróun stórra jarðhitaverkefna félagsins á Íslandi og erlendis.
Fyrirtækið vinnur nú að verkefnum á Íslandi, Kanaríeyjum og í Mið-Austurlöndum, þar á meðal í Sádi-Arabíu þar sem félagið hefur í gegnum samstarfsfélagið TAQA Geothermal komið að verkefnum með risafyrirtækjum á borð við Saudi Aramco og ADNOC. Á sama tíma vinnur Reykjavík Geothermal að einu stærsta jarðhitaverkefni Íslands, Bolaöldu í Ölfusi.
Magnús segir að Reykjavík Geothermal horfi spennt til framtíðar og sé nú í vaxtarferli. „Það eru spennandi tímar í jarðhitaheiminum sem hefur aldrei fengið jafn mikla athygli á alþjóðavettvangi eins og einmitt núna.
Yfirvöld og fjárfestar víða um heim eru að gera sér grein fyrir kostum jarðhitans umfram aðra endurnýjanlega orku til að auka sjálfbærni og lífsgæði samfélaga um heim allan, bæði sem einn af fáum endurnýjanlegum orkukostum sem geta nýst sem grunnafl og öllum þeim möguleikum sem felast í beinni nýtingu á varmanum, sem við Íslendingar þekkjum vel,“ segir Magnús.
„Tækifærin liggja víða um heim, og við höldum áfram að leita þeirra enda hefur þörfin fyrir endurnýjanlega græna orku aldrei verið eins mikil og nú.“
