Evrópskir menningarmálaráðherrar, þar á meðal Logi Einarsson, menningarmálaráðherra Íslands, hafa mótmælt fyrirhugaðri þátttöku Rússa í Feneyjatvíæringnum sem hefst þann 9. maí næstkomandi.
Feneyjartvíæringurinn er ein frægasta listahátíð heims og er haldinn á tveggja ára fresti. Rússar voru ekki með árin 2022 og 2024 vegna innrásarinnar í Úkraínu. Þeim var hins vegar boðin þátttaka að þessu sinni þrátt fyrir mikla andstöðu Evrópusambandsins. Ráðherrar Evrópusambandsríkjanna hafa birt yfirlýsingu þar sem lýst er yfir áhyggjum af því að Rússar nýti þátttöku sína í hátíðinni til að varpa upp mynd af lögmæti og alþjóðlegri viðurkenningu sem ekki sé í samræmi við raunveruleikann (sjá Vísir.is).
Logi Einarsson menningarmálaráðherra hefur sent frá samskonar yfirlýsingu og ESB-ráðherrarnir og er hann þá einn 23 ráðherra sem mótmælt hafa væntanlegri þátttöku Rússa í hátíðinni.
Ósamræmi og tvöfeldni
Snorri Ásmundsson, sem er mjög þekktur myndlistarmaður, birti grein um málið í Morgunblaðinu síðastliðinn þriðjudag. Hann segir að sú siðferðislega afstaða sem birtist í kröfu ráðherranna byggist á grundvallarreglum um ábyrgð og réttlæti, en hún sé lítils virði án samræmis. Snorri skrifar:
„Á sama tíma og þessi krafa er sett fram eru aðgerðir Ísraels á Gasa ekki aðeins harðlega gagnrýndar á alþjóðavettvangi heldur til rannsóknar hjá alþjóðlega sakamáladómstólnum vegna meintra stríðsglæpa og glæpa gegn mannkyni. Saksóknari dómstólsins hefur farið fram á handtökuheimildir, meðal annars á hendur Benjamín Netanjahú.
Jafnframt hefur alþjóðadómstóllinn talið að trúverðugar vísbendingar séu fyrir hendi um aðgerðir sem kunni að falla undir bann við þjóðarmorði, og hefur krafist tafarlausra úrbóta. Þetta eru þyngstu ásakanir sem alþjóðakerfið getur sett fram. Samt ríkir þögn um menningarlega útilokun.
Það sama gildir um Bandaríkin, sem hafa ítrekað beitt hervaldi, meðal annars gagnvart Íran, án þess að það hafi haft sambærilegar afleiðingar á alþjóðlegum menningarvettvangi. Þetta er ekki tilviljun. Þetta er mynstur.“
Segir Snorri að afstaða ráðherranna virðist ekki byggjast á algildum siðferðisreglum heldur reglum sem séu sveigjanlegar eftir pólitískum hagsmunum. Sum ríki sem gerist sek um stríðsglæpi séu útilokuð en önnur ekki. Ef réttlætanlegt sé að útiloka þjóðir frá Feneyjartvíæringnum vegna stríðsglæpa eða mannréttindabrota hljóti sú regla að gilda jafnt um alla. Geri hún það ekki þá sé hún ekki siðferðisleg heldur valkvæð réttlæting.
Snorri segir ennfremur:
„Slík tvöfeldni grefur undan trúverðugleika Evrópu þegar hún talar um gildi, réttarríki og mannréttindi. Hún sendir þau skilaboð að þessi gildi séu ekki algild, heldur bundin við það hver brýtur þau.“
Segir hann að menning eigi ekki að vera vettvangur fyrir tvöfalt siðgæði.
„Annars er hún ekki lengur tjáning frelsis og sannleika heldur tæki valds.“
