Rekstur A-hluta Reykjavíkurborgar var neikvæður um rúmlega 5 milljarða króna á síðasta ári. Þegar A- og B-hluti borgarinnar eru skoðaðir saman var reksturinn árið 2025 jákvæður um átta milljarða króna, sem er um 2,7 milljörðum krónum lakari niðurstaða en 2024.
Heiða Björg Hilmisdóttir borgarstjóri segir að í A-hlutanum hafi lífeyrisskuldbindingar vegið þyngst og að þær hafi hækkað verulega á milli ára. Gert hafi verið ráð fyrir þriggja milljarða hækkun. Það mat hafi verið tvöfaldað á miðju ári en standi núna í 11 milljörðum.
„Þannig að það gjaldfærist á árinu og hækkar í rauninni bæði launagjöld og rekstur sem að kemur sér ekki vel fyrir okkur og erfitt að fá alltaf svona alveg á síðustu metrunum þegar það er verið að birta reikninginn. Þetta eru í rauninni reiknaðar stærðir en ekki bein útgjöld,“ segir hún.
Launahækkanir, til að mynda hjá kennurum, hafi haft mikil áhrif. Þá hafi ávöxtun lífeyrissjóðsins Brúar verið minni en áður. Heiða segir lífeyrisskuldbindingar skekkja raunverulega mynd reikningsins og nefnir að ríkið þurfi ekki að birta þær í sínum reikningum.
„Í fyrra var þetta tekjufærsla og núna er þetta gjaldfærsla og þetta sýnir auðvitað ekki rétta mynd af stöðu rekstrarins og ég held að það væri fínt ef þetta yrði endurskoðað þannig að þetta komi ekki með svona beinum hætti inn í rekstrarreikninginn eins og það gerist hjá sveitarfélögum,“ segir Heiða sem nefnir að flestir málaflokkar borgarinnar og svið hennar séu í jafnvægi.
„Ef maður horfir á áætlanir fyrir grunnmálaflokkana, fyrir skólana og velferðina og þá þjónustu sem við erum að veita þá er það í góðum málum,“ segir Heiða.
Gríðarleg vonbrigði
Einar Þorsteinsson, oddviti Framsóknarflokksins, segir ársreikninginn gríðarleg vonbrigði. Hann segir að á sinni tíð sem borgarstjóri hafi hann snúið við 16 milljarða halla og náð tökum á rekstri borgarinnar sem hafi endað með því að borgin skilaði 5 milljörðum í afgang þegar hans borgarstjórnartíð lauk.
„Og að sjá að þetta sé komið í ríflega fimm milljarða halla aftur, 10 milljarða neikvæða sveiflu eftir 20 milljarða jákvæða sveiflu, það er eiginlega alveg með ólíkindum,“ segir hann.,
„Þetta sýnir að þessum flokkum er ekki treystandi fyrir fjármálum borgarinnar og það þarf að kjósa þá út.“
Ekki sé hægt að útskýra stöðu A-hlutans fyllilega með hækkuðum lífeyrisskuldbindingum.
„Þetta er bara röð af mörgum óskynsamlegum ákvörðunum sem þessi meirihluti hefur tekið og í sveitarfélagarekstri þá þarf að hafa borð fyrir báru,“ segir hann.
„Það lagði ég mig fram um að gera og þessi niðurstaða sýnir einfaldlega það að þessir flokkar hafa ekki áhuga á því að reka borgina réttu megin við núllið,“ segir Einar sem telur ársreikninginn alvarlegt mál fyrir Reykvíkinga.
„Grunnstefið er að við verðum að reka borgina réttu megin við núllið vegna þess að við þurfum að ráðast í fjárfestingar sem borgarbúar kalla eftir,“ segir Einar.
„Það þarf að sinna viðhaldi leik- og grunnskóla, það þarf að fjárfesta í íþróttamannvirkjum, það þarf að gera við göturnar og gangstéttirnar og það þarf að fjárfesta í borginni. Það gerum við ekki með endalausri lántöku eins og þessir flokkar hafa gert um árabil.“
Einar segist í raun ekki sjá neitt jákvætt í ársreikningnum. „Nei, hallarekstur er neikvæður og við sættum okkur ekki við slík vinnubrögð“
Framúrkeyrsla á útgjaldahliðinni
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir, oddviti Viðreisnar, segir sín fyrstu viðbrögð þau að ársreikningurinn sýni merki um mikla framúrkeyrslu.
„Og mikil vonbrigði að meirihlutanum hafi ekki tekist betur til,“ segir hún. „Í raun er þetta tvöföldun á áætlun fyrir 2025 sem var varfærin og gerði ráð fyrir neikvæðri niðurstöðu í kjölfar erfiðra ára sem voru útgjaldamikil.“
Ráðist hafi verið í hagræðingaraðgerðir á tímum fyrri meirihluta en þrátt fyrir það hafi niðurstaðan verið tvöföldun neikvæðrar niðurstöðu ársreikningsins.
„Þetta er ekki tekjuhliðin heldur kostnaðarhliðin sem fer algerlega úr böndunum hjá núverandi meirihluta,“ segir Þórdís sem telur að lífeyrisskuldbindingar, sem séu árlegar, eigi ekki að koma á óvart.
„Það er náttúrulega alvarlegt að við getum ekki áætlað lífeyrisskuldbindingar betur, þær eru vanmetnar ítrekað og þetta hleypur alltaf á hundruðum milljóna í hvert skipti,“ segir hún.
Kallar eftir sjálfbærum rekstri
Meirihlutinn hafi samþykkt að fara í mikil útgjöld sem hafi lagst ofan á þær launahækkanir sem samþykktar voru 2025.
„Og fer bara í fullt af verkefnum þar sem kostnaður hljóp á hundruðum milljóna og það sést bara á þessum ársreikningi,“ segir hún.
Hún segir að minnihlutinn hafi mótmælt mörgum af þeim verkefnum harðlega. Hún nefnir sem dæmi leikskólann Brákarborg en kostnaðurinn við kaup og uppbyggingu leikskólans er kominn yfir þrjá milljarða króna allt í allt.
Þórdís segir að hún hafi lagt til að stofnaður yrði nýr fjárfestingarsjóður fyrir borgina þar sem tekjur fyrirtækja úr B-hluta og óreglulegar tekjur yrðu færðar inn og settar til hliðar svo fastar tekjur borgarinnar yrðu notaðar í A-hlutann. Fjárfestingarsjóðurinn yrði þá notaður í fjárfestingar og til að greiða niður skuldir.
„Meirihlutinn tók ágætlega í þetta og lagði það áfram og þetta fór inn í borgarráð og borgarstjóra var falið að vinna það verkefni áfram en þessi tillaga er bara nýsamþykkt,“ segir Þórdís Lóa sem telur að grunntekjur borgarinnar eigi að duga fyrir rekstri hennar og grunnþjónustu.
„Útsvarið og fasteignagjöldin eiga að duga fyrir því, ef það dugar ekki þá erum við að gera eitthvað rangt,“ segir hún.
Reikningurinn fegraður með froðuhagnaði
Kjartan Magnússon, borgarfulltrúi Miðflokksins, segir að ársreikningur borgarinnar hafi verið fegraður með froðuhagnaði. Reksturinn hafi verið ósjálfbær á árinu 2025 þrátt fyrir hámarksskattheimtu og stórauknar tekjur. Þá hafi skuldir borgarinnar hækkað.
Hann segir að helst sé froðuhagnaðar að gæta vegna svokallaðrar matsbreytingar fjárfestingareigna Félagsbústaða eða félagslegra íbúða borgarinnar.
„Það gefur engan veginn rétta mynd af rekstri Reykjavíkurborgar að nota slíka virðishækkun á félagslegum íbúðum til að fegra rekstrarreikning samstæðunnar. Slík matsbreyting er reiknuð stærð, sem skilar ekki raunverulegum tekjum til rekstrarins. Ekki stendur til að selja félagslegar íbúðir borgarinnar og er því ekki um fjárfestingareignir að ræða í eðlilegum skilningi þess orðs,“ segir Kjartan sem telur að án umræddrar matsbreytingar nemi tapið á samstæðu borgarinnar alls 347 milljónum króna frekar en að verið sé að skila 8 milljarða hagnaði.
Pólitíski veruleikinn er sá að það er verið að selja eina og eina íbúð. Hagnaðurinn verður aldrei innleystur því þörfin fyrir félagslegar íbúðir er ekki að minnka.
