Það stenst illa að segja að einstefna sé frá launahækkunum og yfir í verðbólgu, þetta sagði Viðar Ingason, hagfræðingur VR, á opnum fundi VR, LÍV og fleiri um verðbólguna, verðlag og laun.
„Að launahækkanir séu drifkraftur verðbólgu eiga sér veika stoð í rannsóknum, bæði á Íslandi og erlendis. Það er algengara að sambandið sé frá verðlagi yfir í laun,“ sagði Viðar í erindi sínu á fundinum.
Fyrir þá sem ekki þekkja er verðbólga skilgreind sem viðvarandi hækkun almenns verðlags yfir tíma og felur í sér að verðgildi og kaupmáttur peninga minnkar, sem þýðir að minna magn vöru og þjónustu fæst fyrir hverja krónu. Til að vinna á hárri verðbólgu hefur Seðlabankinn hækkað stýrivexti sem hafa svo áhrif á vexti á húsnæðislánum.
Í áliti sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem birt var í morgun var dregin upp dökk mynd af stöðu verðbólgu og vaxta á Íslandi. Þrátt fyrir að hægt hafi á umsvifum í efnahagslífinu sé verðbólga enn of mikil og það sama eigi við um verðbólguvæntingar.
Reglulega er talað um að launahækkanir á almennum vinnumarkaði ýti undir verðbólgu og hátt vaxtastig í landinu. Meðal þeirra er Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, sem sagði nýverið að launahækkanir á Íslandi væru úr öllum takti við það sem gerist annars staðar í heiminum. Blésu samtökin til hringferðar um landið til að hvetja þjóðina til að rjúfa vítahring launahækkana og verðbólgu.
Sjá frétt: Bjarni varar við launahækkunum
„Ég held að það sé til dæmis alveg augljóst að úr þessum vanda verður ekki leyst með því að fara í miklar launahækkanir. Laun eru þegar komin langt fram úr því sem samið var um í síðustu kjarasamningum, við erum með launakostnað sem er farinn langt fram úr því. Og langmestu kjarabæturnar er hægt að færa heimilum og fyrirtækjum við þær aðstæður sem uppi eru núna með vaxtalækkun, að vinna að því að vextir geti lækkað og verðbólga komist niður og verðbólguvæntingar til lengri tíma lækki,“ sagði Bjarni.
Viðar er ekki á sömu línu en tekur þó fram að launahækkanir megi ekki fara langt fram úr framleiðni. Þegar laun hækki um þrjú prósent þá gangi það ekki upp að fyrirtæki hækki verð um þrjú prósent þar sem launakostnaðurinn sé ekki allur rekstrarkostnaður þess. Hér á landi ráði gengi og innflutningsverð miklu þegar kemur að verði á matar- og drykkjarvöru úti í búð.
„Það er samband í báðar áttir, frá verðlagi yfir í laun og frá launum yfir í verðlag, mér finnst að þetta ætti að vera uppi á borðum, það þýðir ekki að tala um að launahækkanir valdi verðbólgu þess vegna þurfi verkalýðsfélögin alltaf að passa sig, heldur að verðlagshækkanir valda því að farið sé fram á launahækkanir,“ sagði Viðar.
Vitnaði hann í grein Seðlabankans um áhrif gengisbreytinga á mat og drykkjarvörur sem sýnir að þegar krónan veikist um 1 prósent þá hækkar vöruverð um 0,9% en þegar krónan styrkist um 1 prósent þá lækkar verðið bara um 0,2%.
„Um leið og krónan veikist um eitt prósent þá fer nánast öll veikingin inn í verðlag á mat- og drykkjarvöru,“ segir Vilhjálmur. „Þetta þýðir það að ef krónan er stöðug en sveiflast örlítið þá er alltaf að leka inn, aðeins að leka inn þegar hún fer í smá veikindafasa en um leið og hún styrkist gerist lítið sem ekkert.“
