Júlíus Valsson skrifar:

Á meðan íslensk stjórnvöld hafa árum saman eytt nær allri sinni pólitískri orku í sambandið við ESB þá hefur einn mikilvægasti nágranni okkar fengið furðu litla athygli. Handan Grænlandssunds er samfélag sem deilir með Íslandi ríkulegum hagsmunum á Norður-Atlantshafi, byggir efnahag sinn að verulegu leyti á sjávarútvegi og stendur frammi fyrir einhverjum mestu breytingum sem orðið hafa á norðurslóðum í áratugi.

Grænland ætti að vera meðal forgangsríkja íslenskrar utanríkisstefnu.

Áhugi USA á Grænlandi

Bandaríkin hafa fyrir löngu áttað sig á þessu. Þau eiga reglubundið stjórnvaldasamstarf við Grænland og árlegir fundir bandarísk-grænlensku samstarfsnefndarinnar byggjast á sameiginlegum hagsmunum í öryggis-, efnahags- og norðurslóðamálum. Á fundi nefndarinnar í Nuuk í desember 2025 var lögð áhersla á að styrkja sambandið enn frekar.

Skyndiáhugi ESB

Evrópusambandið hefur skyndilega vaknað upp við vondan draum en viðbrögðin þess eru afar fálmkennd. Ursula von der Leyen kom til Nuuk 7. september og kynnti fjárfestingarpakka að verðmæti 200 milljónir evra fyrir árin 2026 og 2027. Fjármununum á meðal annars að beina í orku, fjarskipti (internetspakka ESB?), hráefnavinnslu, húsnæði og atvinnuuppbyggingu. Framkvæmdastjórnin leggur auk þess til 530 milljóna evra framlag til Grænlands á næsta fjárlagatímabili sambandsins. Hér er um að ræða loforð en ekki skuldbindingar.
Þetta er athyglisverð staða. Grænlendingar gengu úr Evrópubandalaginu árið 1985, en Brussel telur samt sjálfsagt að keppa um áhrif í Nuuk. Ísland, sem þarf aðeins að sigla yfir Grænlandssund, hefur sýnt mun minni áræðni hvað þá framsýni. Samskiptin eru þó talsverð þegar að er gáð. Ísland er með aðalræðisskrifstofu í Nuuk, Grænland sendiskrifstofu í Reykjavík og árið 2022 var undirrituð samstarfsyfirlýsing sem nær meðal annars til viðskipta, sjávarútvegs, rannsókna og menntunar. Embættismenn ríkjanna fóru yfir starfsemi og árangur hennar í Reykjavík í janúar 2025. Samkvæmt grænlenskum stjórnvöldum hefur samstarfið vaxið undanfarin ár en afar hægt. Spurningin er hvers vegna þessi roluskapur?

Ólafur Ragnar og Artic circle

Þar er fróðlegt að líta um stund til Ólafs Ragnars Grímssonar. Hann sá fyrr en flestir íslenskir stjórnmálamenn hversu hratt mikilvægi Grænlands og norðurslóða væri að aukast. Félagsskapurinn Arctic Circle, sem hann stofnaði, varð vettvangur þar sem grænlenskir ráðamenn gátu komið fram gagnvart ráðherrum, fjárfestum og alþjóðastofnunum á eigin forsendum.
Arctic Circle Greenland Forum í Nuuk árið 2016 sóttu meira en 350 þátttakendur frá 20 ríkjum. Þar var rætt um sjávarútveg, samgöngur, fjárfestingar, menntun og framtíðaruppbyggingu Grænlands. Ólafur Ragnar lagði sérstaka áherslu á möguleikana sem fælust í samstarfi Íslands og Grænlands.
Grænlendingar tóku vel eftir þessu. Inatsisartut sæmdi Ólaf Ragnar sama ár Nersornaat í gulli fyrir framlag hans til málefna Grænlands og norðurslóða. Slík viðurkenning er meðal æðstu heiðursmerkja grænlensku sjálfstjórnarinnar.
Þetta segir sína sögu. Einstaklingsframtak ÓRG og alþjóðleg ráðstefna náðu að byggja upp pólitískt tengslanet sem íslenska stjórnsýslan hefði átt að nýta miklu markvissar.

Nei-ið skapar ný tækifæri fyrir Ísland

Nú gefst okkur fjölmörg ný tækifæri. Það er deginum ljósara að við ætlum ekki að ganga inn í ESB. Eftir að Íslendingar höfnuðu því að hefja aðildarviðræður við ESB að nýju ætti athyglin að beinast í auknum mæli að því svæði þar sem langtímahagsmunir Íslands augljóslega liggja. Norður-Atlantshafið er ekki jaðar utanríkisstefnu okkar. Það er heimavöllurinn því mjög fáir gera sér grein fyrir því hve landgrunnsréttindi Íslands eru gífurlega mikil miðað við 103.000 km² landsvæði. Þar að auki hefur Ísland gert tilkall til landgrunns utan 200 sjómílna á þremur meginsvæðum þ.e. á Ægisdjúpi, Reykjaneshrygg og á Hatton–Rockall-svæðinu. Þessi tilkallssvæði eru samanlagt rúmlega 1,4 milljónir km². Til samanburðar er Norska landgrunnið er 2,04 milljónir km² og Rússland hefur jafnframt fengið viðurkenndar niðurstöður landgrunnsnefndar SÞ um stórt svæði utan 200 sjómílna í Norður-Íshafi, um 1,7 milljónir km², en hlutar þeirra svæða skarast við kröfur Kanada og Danmerkur vegna Grænlands. Enginn veit með vissu hvaða gífurlegu og verðmætu náttúruauðlindir geti leynst á íslenska landgrunninu.
Ísland ætti að stefna að sérstökum viðskiptasamningi við Grænland og leggja miklu meiri áherslu á beinar flug- og sjósamgöngur. Keflavík getur gegnt stærra hlutverki sem tengistöð Grænlands við Evrópu og Norður-Ameríku. Aukið samstarf í heilbrigðisþjónustu, sjávarútvegi, hafnamálum, rannsóknum, menntun og orku getur orðið báðum þjóðum verulega til hagsbóta.
Síðast en ekki síst þarf Ísland að sýna Grænlendingum pólitíska virðingu.

Framtíð Grænlands verður ákveðin í Nuuk og af grænlensku þjóðinni. Velji Grænlendingar sjálfstæði ættu þeir að vita fyrirfram að næsti nágranni þeirra styður sjálfsákvörðunarréttinn og er tilbúinn til náins samstarfs við nýtt ríki.

Bandaríkin sjá tækifærin. Evrópusambandið sér þau líka. Það er löngu tímabært að Íslendingar horfi yfir Grænlandssund og sjái þau sjálfir.
Það hljómar því ankannanlega þegar íslenskir pólitíkusar klifa á í tíma og ótíma: „Við stöndum med Dönum“.

Stöndum með Grænlendingum!