Frammistaða íslenskra grunnskólanema hefur aldrei mælst verri en í nýjustu PISA-könnun.
Þá sýna niðurstöðurnar að árangur í öllum greinunum þremur; lesskilningi, stærðfræði og vísindum, er verri en síðast þegar könnunin var lögð fyrir árið 2022. Þá var niðurstaðan sú slakasta frá upphafi.
Jákvæðu niðurstöðurnar eru hins vegar þær að íslenskum nemendum virðist almennt líða vel í skólanum.
Valdimar Víðisson, skólastjóri í Húsaskóla, gleðst yfir því að börnum líði vel í skóla. Hann segir þó nauðsynlegt að gera breytingar á íslensku samfélagi.
Rætt var við Valdimar í Speglinum í kvöld.
Hraði og áreiti í samfélaginu hefur áhrif á börn
Valdimar segir ljóst, af niðurstöðum PISA, að íslenskum ungmennum líði betur í skóla. Þau búi yfir seiglu og dugnaði, treysti kennurum sínum og leiti meira til foreldra sinna.
„Og það er svo sannarlega eitthvað sem við getum byggt á. Því ef börnunum líður ekki vel í skólanum fer minna nám fram.“
Valdimar segir mikilvægt að íslenskt samfélag horfi inn á við, mikill hraði og mikið áreiti hafi áhrif á börn. Hvernig þau komi í skólann og takast á við þau verkefni sem þar bíða.
„Það er álag að því leitinu til, þau fá stundum ekki bara að vera börn. Við erum allt of mikið að stýra og stjórna.“
Hann segir of mikið um að börnum sé hlíft við hindrunum og að verkefni séu tekin frá þeim til að verja þau og vernda.
„Og ég held að við séum komin á þann stað að við þurfum að spyrja okkur að því erum við að ofvernda börnin okkar, hvort þau þurfi að hafa nóg fyrir hlutunum.“
Aukinn stuðningur við skóla meðal aðgerða ráðherra
PISA-könnunin er lögð fyrir á þriggja ára fresti. 91 ríki tók þátt, þar af 38 OECD-ríki. Tæplega 4.000 íslensk grunnskólabörn tóku þátt í könnuninni í fyrra.
44% íslenskra grunnskólabarna búa ekki yfir grunnhæfni í lesskilningi við lok grunnskóla og 38% búa ekki yfir grunnhæfni í stærðfræðilæsi og vísindum.
Hlutfall nemenda með afburðahæfni var 2-4% sem er undir meðaltali bæði OECD-ríkja og hinna Norðurlandanna.
Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, sagði á blaðamannafundi í gær að niðurstöðurnar kölluðu meðal annars á aukna sérhæfingu kennara og faglegan stuðning við skóla.
Valdimar segir það ekki gott þegar upp koma svona stór mál, líkt og áður þegar niðurstöður PISA hafa verið kynntar, að skólarnir séu settir í varnarstöðu.
„Börn mæta ekkert í skólana í einhverju tómarúmi, þau koma úr samfélagi sem við öll höfum átt þátt í að móta. Og við þurfum alla að borðinu, við þurfum samfélagið, við þurfum foreldra, stjórnvöld, skólana. Það þurfa allir að tala saman.“
Símar orðnir að afþreyingu umfram bækur
Valdimar segir að það sé orðið of algengt að börn grípi í síma, eða snjalltæki, sem afþreyingu. Í stað þess að lesa bækur.
„Við þurfum kannski að horfa til hvernig getum við fundið lesefni við hæfi. Þau þurfa líka að halda sig að lestrinum, það þarf að vekja áhuga á læsi og lestri. Og það gerir skólinn ekki einn.“
Valdimar segir þær aðgerðir sem mennta- og barnamálaráðuneytið greindi frá í gær séu um margt áhugaverðar. Það þurfi að einfalda menntakerfið, hæfniviðmið og störf kennara.
„Kennarar fá bara ekki að kenna, það er svo margt annað sem er að koma inn, verkefni sem þarf að fara í.“
Endurskoðun aðalnámskrár er nauðsynleg, að mati Valdimars.
„Því skólakerfið hefur ekki almennilega náð að tileinka sér hana og innleiða hana til fulls, svo hefur hún tekið breytingum. Það þarf klárlega að endurskoða hana.“
Valdimar segir mikilvægt að skóli sé ekki eins og færiband, þar sem börn færist sjálfkrafa milli bekkja.
„Við þurfum auðvitað að staldra við og horfa á hvernig börnin eru að standa sig. Hvað hentar þeim á næsta stigi og í næsta áfanga.“
Hann segir börn oft spyrja sig, eins og fullorðna fólkið, af hverju þau þurfi að lesa ákveðnar bækur eða taka tiltekin próf.
„Af hverju er ég að taka eitthvað PISA-próf þar sem ég fæ ekkert niðurstöður fyrir mig. Ég veit ekkert fyrir hvern ég er að taka þetta próf.“
Hann segir þá hugsun verða til þess að börn hætti að leggja sig, að fullu leyti, fram við að leysa verkefnin.
