Heiðar Örn Vilhjálmsson, sem í sumarlok árið 2023 var dæmdur í átta ára fangelsi fyrir einstaklega hrottalegt og langvarandi ofbeldi gegn eiginkonu sinni, hefur frá því 15. desember í fyrra afplánað dóm sinn utan fangelsis, nánar tiltekið á áfangaheimili Verndar í Reykjavík.
Þessi ráðstöfun er í samræmi við lög um fullnustu refsingar en dæmi eru um að fangar sem framið hafa mjög alvarleg afbrot, þar á meðal morð, afpláni stóran hluta refsingar sinnar utan fangelsismúra.
Heiðar Örn sat í fangelsi, þar af hluta í gæsluvarðhaldi, allt frá því hann var handtekinn þann 25. febrúar 2023 fyrir einstaklega hrottafullt ofbeldi gegn konunni sem olli því að hún þurfti á bráðaaðgerð að halda og lá í tvo mánuði á gjörgæsludeild.
Sjá einnig: Bráðaaðgerð og tveggja mánaða dvöl á gjörgæslu eftir stórfellda líkamsárás og nauðgun af hálfu eiginmanns síns – „Djöfull í mannsmynd“ fékk átta ára dóm
Árásin fól meðal annars í sér alvarlega áverka á endaþarmi og leggöngum, auk beinbrota og margvíslegra annarra áverka. Þessi árás og handtakan markaði endalok á stigvaxandi ofbeldi í nánu sambandi sem varði í yfir fjögur ár. Meðal annars beitti Heiðar konuna ofbeldi á brúðkaupsnóttina:
Fjögurra ára hryllingur heimilisofbeldis – Réðst á eiginkonuna á brúðkaupsnóttina
Alls voru ákæruliðirnir 13 talsins og í héraði var Heiðar sakfelldur fyrir þá alla. Landsréttur staðfesti sekdardóminn sumarið 2024 en sýknaði þá Heiðar í nokkrum ákæruliðum. Refsingin var engu að síður óbreytt, átta ára fangelsi.
Geta komist á Vernd eftir að hafa afplánað þriðjung
Eitt af skilyrðum fyrir því að fá að afplána á áfangaheimili Verndar er að viðkomandi fangi hafi afplánað 1/3 af refsingu sinni í fangelsi áður og sé miðað við að Heiðar hafi setið inni frá því hann var handtekinn 15. febrúar 2023 er ljóst að refsitíminn var kominn yfir þau mörk þann 15. desember 2025.
Í lögum um fullnustu refsinga, 31. grein, segir að Fangelsismálastofnun geti leyft fanga að afplána hluta refsitímans utan fangelsis ef hann stundar vinnu, nám, starfsþjálfun eða meðferð sem stofnunin hefur samþykkt. Hann geti búið á sérstakri stofnun eða heimili sem Fangelsismálastofnun hefur gert samkomulag við og sé þar undir eftirliti.
Fangelsismálastofnun setur nánari reglur um afplánun utan fangelsis og á vefsíðu stofnunarinnar er að finna sérstakan kafla um áfangaheimili Verndar. Fangi sem býr á áfangaheimilinu skal dveljast þar milli kl. 23:00 og 07:00 alla daga vikunnar og auk þess milli kl. 18 og 19 á virkum dögum.
Að öðru leyti eru fangar á Vernd frjálsir ferða sinna og geta að mörgu leyti lifað eins og frjálsir menn. Þeim ber að stunda vinnu eða nám, starfsþjálfun eða samþykkta meðferð á meðan afplánuninni stendur.
Eins og áður var nefnt er skilyrði fyrir því að komast á Vernd að hafa áður afplánað þriðjung refsingar í fangelsi en önnur skilyrði eru meðal annars þau að viðkomandi hafi ekki gerst sekur um agabrot í fangelsinu síðustu þrjá mánuðina og hegðun hans hafi verið til fyrirmyndar. Annað skilyrði er að ekki séu til meðferðar í refsikerfinu mál þar sem hann er kærður fyrir refsiverðan verknað. Einnig má ekki hafa mælst áfengi eða ólögleg fíkniefni í þvagprufu sem afhent er áður en til vistunar á áfangaheimilinu kemur.
Reynslulausn eftir helming eða tvo þriðju
Afplánun utan fangelsis er ekki reynslulausn en reynslulausn felur einfaldlega í sér að fangi er laus allra mála, svo lengi sem hann brýtur ekki af sér á tíma reynslulausnarinnar.
Fangar sem hafa framið mjög alvarleg brot, til dæmis morð, nauðgun eða stór fíkniefnabrot, geta sótt um reynslulausn eftir að haf afplánað tvo þriðju af refsitímanum. Heimilt er að veita föngum sem framið hafa vægari brot reynslulausn eftir að þeir hafa afplánað helming refsitímans. Þetta kemur fram í 80. grein laga um fullnustu refsinga.
