Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, lögmaður manns sem brenndist illa eftir afskipti lögreglu í Keflavík í vikunni, gagnrýnir framferði lögreglu harðlega. Hann segir lögreglu hafa gerst seka um vítaverð afglöp, meðal annars með því að eyða myndbandi af atvikinu.
Umbjóðandi Vilhjálms brenndist illa eftir lögregluaðgerð í Reykjanesbæ á mánudag. Hann var fluttur með sjúkraflugi til Noregs með alvarleg brunasár um allan líkamann til frekari aðhlynningar. Rafvopni var beitt í aðgerðunum og héraðssaksóknari hefur hafið rannsókn á atvikinu.
„Það er auðvitað hlutverk lögreglu að slökkva elda en ekki kveikja þá og afla sönnunargagna en ekki eyða þeim,“ segir Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, lögmaður mannsins.
„Það sem er algjörlega óumdeilt er það að umbjóðandi minn var þarna á nærfötunum og var búinn að skvetta yfir sig eldfimum vökva og það liggur fyrir að við þær aðstæður notaði lögreglan rafbyssu gegn honum. Og það er kunnara en frá þurfi að segja að þegar það er gert þá eru allar líkur á því að eldur kvikni þannig að það er með ólíkindum að lögreglan hafi tekið þessa ákvörðun sem þarna var tekin.“
Vilhjálmur segist hafa miklar áhyggjur af því að búið sé að rafbyssuvæða lögregluna í landinu ef skortur sé á kunnáttu til þess að meðhöndla vopn af þessu tagi.
Hann segir það hafa legið ljóst fyrir að ekki hafi mátt beita rafbyssu gegn umbjóðanda sínum í þessu tilviki, heldur hefði átt að sprauta duftslökkvitæki yfir viðkomandi. Það komi í veg fyrir að það kvikni í manneskjunni og hún yfirbugi hana á sama tíma.
„Líðan mannsins er grafalvarleg“
Vilhjálmur segir engar forsendur hafa verið fyrir notkun rafvopna í þessu tilviki þar sem engin hætta hafi stafað af umbjóðanda sínum. Þá sé það með ólíkindum að lögreglan hafi látið vitni eyða myndbandsupptöku af atvikinu, sem gert hafi verið í lögleysu.
„Það er ljóst að lögreglan hafði engar lagaheimildir til þess að grípa til þeirra aðgerða gagnvart vitninu og það er klárt brot á tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu.“
Líðan mannsins er grafalvarleg, segir Vilhjálmur. Honum hafið verið haldið sofandi frá því að atvikið átti sér stað.
„Hann var fluttur til Noregs með sjúkraflugi þar sem hann gekkst undir langa og stranga aðgerð í gær og mér skilst að líðan hans sé eftir atvikum. Hún er stöðug en ástandið er auðvitað grafalvarlegt í ljósi þess að umbjóðandi minn hlaut bruna á í kringum 50% líkamans við þennan verknað lögreglu.“
Segir mikilvægt að eitt gildi um alla
Atvikið er á borði héraðssaksóknara sem rannsakar málið. Vilhjálmur segist hafa gert kröfu um sakamálarannsókn. Í erindi sínu hafi hann tiltekið það að lögregla hafi látið eða sönnunargögnum í málinu.
Það veki upp spurningar og ýti undir mikilvægi þess að önnur sönnunargögn í málinu verði tryggð sem fyrst. Þá sé mikilvægt að sjá til þess að aðgerðir lögreglu og ákæruvaldsins samræmist þeim sem gripið yrði til ef ekki væri um lögreglumenn að ræða.
„Ég tel að það séu auðvitað ein lög í landinu og að það gildi eitt um alla. Þess vegna tel ég brýnt að héraðssaksóknari grípi þegar í stað til þessara rannsóknaraðgerða og ég hef enga ástæðu til þess að efast um annað en það að héraðssaksóknari hafi nú þegar framkvæmt þessar aðgerðir.“
Erfitt að leggja mat á aðstæðurnar að svo stöddu
Fjölnir Sæmundsson, formaður Landssambands lögreglumanna, segir atvikið ekki hafa ratað inn á borð sambandsins með formlegum hætti. Fulltrúar þess hafi þó fengið veður af því og það verið til umræðu.
Að sögn Fjölnis hafa lögreglumenn reglulega afskipti af einstaklingum í andlegu ójafnvægi án þess að vera sérstaklega búnir undir það. Hægt sé að velta ákvörðuninni fyrir sér eftir á en í aðstæðum sem þessum þurfi lögregla oft að bregðast skjótt við.
„Í þessu tilfelli erum við með mann sem er þarna hálfnakinn í einhvers konar geðrofi og lögreglumenn hafa stuttan tíma til að ákveða hvað á að gera. Við getum auðvitað ekki lagt mat á það hvort það voru teknar réttar eða rangar ákvarðanir á staðnum en við getum sett okkur í þessi spor, að þurfa að taka ákvörðun á nokkrum sekúndum um hvað á að gera,“ segir Fjölnir.
Fjölnir segir heildarmyndina skorta til þess að hægt sé að leggja mat á aðstæðurnar og þær aðgerðir sem fulltrúar lögreglu gripu til.
„Ég treysti mér ekki til að leggja mat á hvort rafvarnarvopn væri besta leiðin þarna eða ekki en ég veit að það er mjög erfitt að ætla að snúa niður þá sem eru búnir að maka yfir sig olíu eða einhverju öðru. Þú nærð illa taki á berri manneskju sem er búin að maka sig í einhverjum vökva með lögreglutökum.“
Segir áhyggjur af myndbirtingu mögulega hafa áhrif
Fjölnir segir tölfræðina ekki benda til þess að alvarleg atvik vegna notkunar rafvopna séu algeng hér á landi. Slíkum vopnum sé oftar hótað heldur en beitt.
„Flestallur svona búnaður eins og til dæmis piparúði virkar mjög illa á fólk í geðrofi eða bara ekki. Lögreglumenn vita það og þá hafa þeir væntanlega val um þetta eða að reyna að snúa viðkomandi niður og ég reikna með að þeir hafi nú verið búnir að tala við viðkomandi.“
Spurður hvort rétt hafi verið hjá lögreglumanni að skipa vitni að atvikinu að eyða myndbandsupptöku sem náðist af afskiptum lögreglu við manninn segir Fjölnir lögreglumönnum gert að segja fólki að mynda ekki annað fólk í erfiðum aðstæðum.
Þannig hafi áhyggjur lögreglumanns af því að birt yrði mynd af manninum í annarlegu ástandi mögulega sett strik í reikninginn.
„Maður gerir það oft ef það er alvarlegt bílslys og einhver er að taka myndir, þá bannar maður fólki að taka myndir af slösuðu fólki. Kannski hefði það verið rétt að segja frekar við manninn að hann mætti ekki birta þetta en hugmyndin er auðvitað sú að þarna sé ekki verið að taka mynd af fólki í erfiðum aðstæðum og að þetta fari þá ekki á internetið.“
