Fréttastofa RÚV vann frétt upp úr umfjöllun danska blaðsins Berlingske áður en lokaútgáfa greinarinnar birtist opinberlega. Þetta kemur fram í tölvupóstsamskiptum milli Páls Steingrímssonar skipstjóra og Heiðars Arnar Sigurfinnssonar, fréttastjóra RÚV.
Málið varðar umfjöllun um, meðal annars, meinta hótun í garð blaðamannsins Helga Seljan, þar sem RÚV studdist við grein Berlingske. Nú liggur fyrir að RÚV hafði aðgang að efni greinarinnar áður en hún var birt – og vann eigin frétt upp úr því efni. Eins og margir vita er Helgi Seljan blaðamaður á fréttastofu RÚV.
„Við fengum hins vegar ábendingu um að Berlingske myndi birta þessa grein og fengum hana senda til að vinna okkar frétt upp úr henni,“ skrifar Heiðar Örn í svari til Páls.
Viðurkenna að hafa unnið frétt úr óbirtri grein
Í samskiptunum kemur einnig fram að munur hafi verið á þeirri útgáfu sem RÚV vann upp úr og þeirri sem birtist síðar hjá Berlingske.
„Það virðast hafa verið gerðar breytingar á grein Berlingske frá þeirri útgáfu sem við fengum senda. Það er mjög óheppilegt að þarna hafi verið munur á og við biðjumst að sjálfsögðu velvirðingar á þessu,“ segir Heiðar.
Þetta þýðir að RÚV birti upplýsingar sem ekki stóðust samanburð við endanlega útgáfu erlenda miðilsins.
Páll bendir á að í frétt RÚV hafi verið fullyrt að hann hafi sent Helga Seljan „að minnsta kosti í þrígang“ hótanir – fullyrðing sem ekki kemur fram í umfjöllun Berlingske.
Hringrás heimilda: RÚV sem bæði uppspretta og miðlari
Málið vekur spurningar um vinnubrögð og heimildanotkun, enda liggur fyrir að íslenskir blaðamenn, þar á meðal frá RÚV, voru heimildarmenn Berlingske í umfjölluninni.
Þannig myndast hringrás þar sem íslenskur miðill er heimild fyrir erlenda grein – og vinnur síðan sjálfur frétt upp úr þeirri sömu grein.
Í umfjöllun Berlingske er meðal annars haft eftir Helga Seljan:
„Páll Steingrímsson, eða hver sem situr við lyklaborðið hans, hefur áður sent óbein hótunarskilaboð sem beinast að öðrum blaðamönnum og mér.“
En í frétt RÚV er þessi tiltekna tilvitnun í Helga Seljan túlkuð með nokkuð skapandi hætti:
„Berlingske hefur eftir Helga að Páll Steingrímsson hafi að minnsta kosti í þrígang sent honum hótanir í tengslum við umfjallanir hans um Samherja, sem og öðrum blaðamönnum.”
Beiðni um gögn og leiðréttingar
Páll Steingrímsson hefur ítrekað óskað eftir gögnum sem styðja fullyrðingar RÚV um meintar hótanir.
„Ég hef aldrei hótað Helga Seljan,“ skrifar hann og fer fram á að fullyrðingar um þrjár hótanir verði rökstuddar.
Í fyrstu vísaði RÚV honum á Berlingske varðandi leiðréttingar, en þegar Páll benti honum á að Berlingske hefði ekkert sagt um þrjár hótanir, viðurkenndi fréttastjórinn að fréttin á RÚV hefði að einhverju leyti verið unnin áður en Berlingske gaf út sína frétt.
Þá sagði hann raunar að unnið hefði verið upp úr efni sem miðillinn fékk afhent frá Berlingske áður en fréttin var birt þar.
Spurningar um vinnubrögð fjölmiðla
Sem fyrr segir varpar málið ljósi á óvenjuleg vinnubrögð þar sem frétt er unnin upp úr efni sem ekki hefur enn verið birt og síðar vísað til þess sama miðils sem heimildar. Vissulega skýrir fréttastjóri RÚV málið þannig að þeir hefðu fengið veður af málinu og fengið óbirta umfjöllun Berlingske senda til þess að hægt væri að vinna upp úr henni, en það verður að teljast heldur óheppilegt að heimildarmaður Berlingske í umræddri frétt sé einmitt blaðamaður á RÚV. Í slíkum tilvikum er mikilvægt að gæta skýrrar aðgreiningar milli hlutverka og tryggja gagnsæi gagnvart lesendum um uppruna og meðferð upplýsinga.
Almennt geta slík samskipti milli miðla, þar sem efni er miðlað og síðan endurunnið, haft áhrif á það hvernig umfjöllun þróast og er metin. Því er mikilvægt að verkferlar og framsetning séu skýr til að viðhalda trausti og trúverðugleika í fréttaflutningi.
Þá vakna einnig spurningar almennt um hlutverk íslenskra blaðamanna sem heimildarmanna erlendra miðla – og hvort slíkt fyrirkomulag geti skapað hringrás þar sem sama efni fær aukið vægi með endurvinnslu á milli ólíkra miðla. Það er vissulega þekkt aðferð en á samt meira skylt við ákveðin áróðursfræði frekar en vandaða og góða blaðamennsku.
