Í dýrtíð leitar fólk sífellt leiða til að rækta samveru án þess að kostnaður ráði öllu. Þá fær hið einfalda nýtt gildi, einkum þegar það sameinar fegurð, ráðdeild og mannlega nánd. Áslaug Snorradóttir, ljósmyndari, veisluhönnuður og fagurkeri, hefur einstakt lag á að skapa eftirminnilegar veislur úr látlausum efniviði með næmu auga fyrir litum, náttúru og stemningu.
Á tímum þar sem verðlag hefur hækkað hratt og heimilishaldið þyngst verulega leitar fólk æ oftar leiða til að halda í gleði og samveru án þess að fórna ráðdeild eða yfirvegun. Sú þróun birtist ekki aðeins í því hvernig fólk verslar, heldur einnig í því hvernig það býður heim, heldur veislur og hugsar um mat. Í stað þess að sækjast ætíð eftir hinu flóknasta, dýrasta eða fyrirhafnarmesta virðist æ fleira fólk beina sjónum að því sem er einfalt, aðgengilegt og mannlegt, en getur samt orðið fallegt, eftirminnilegt og fullt af hlýju. Í því samhengi er athyglisvert að sjá hvernig pylsupartíið virðist hafa öðlast nýtt líf.
Það væri þó misskilningur að líta á þá endurkomu eingöngu sem birtingarmynd sparnaðar eða þrenginga. Hitt er sennilega nær lagi að segja að hér sé á ferðinni ákveðin endurheimt á því sem lengi hefur skipt mestu máli í veisluhaldi: að fólk komi saman, njóti matar, andrúmslofts og samveru án þess að allt þurfi að lúta lögmáli tilgerðar eða kostnaðarsamrar fullkomnunar. Pylsupartíið verður þannig ekki tákn um að gefa eftir, heldur um að velja annað viðmið; að skapa úr hinu látlausa eitthvað sem er bæði fallegt og gefandi.
Samverustundir sem búa yfir reisn
Þessi hugsun verður einkar skýr þegar litið er til verka Áslaugar Snorradóttur, ljósmyndara, veisluhönnuðar og fagurkera, sem hefur um árabil sýnt fágætan hæfileika til að umbreyta einföldum hráefnum og hversdagslegum aðstæðum í samverustundir sem búa yfir sérstakri reisn. Áslaug er í senn gleðigjafi og fagurkeri, manneskja sem virðist hafa næmt auga fyrir því hvernig litir, áferð, náttúra og matur geta unnið saman að því að skapa heild sem er ekki aðeins lystug heldur einnig hlý og mannbætandi. Í hennar höndum verður veisla ekki aðeins röð rétta eða skreytinga, heldur ákveðin fagurfræðileg og félagsleg sýn á það hvernig fólk kemur saman.
Sú sýn birtist meðal annars með eftirminnilegum hætti þegar Nova hélt í fyrrasumar litríka og blómum skrýdda „Midsommar“-hátíð með íslenskum blæ. Þar voru dregin saman mörg þau einkenni sem virðast marka nálgun Áslaugar: virðing fyrir árstíðinni, næmni fyrir umhverfinu, gleði yfir litum og gróðri og sú sannfæring að matur eigi ekki aðeins að næra heldur einnig gleðja. Hún hefur sjálf lýst því hversu skemmtilegt það sé að fá tækifæri til að skapa „Midsommar-gleði“ eða Jónsmessudraum, enda sameinist þar tvö af hennar uppáhaldsviðfangsefnum, blóm og útiveislur.
„Fyrir tilefnið var safnað heilum sendibíl af íslenskum sumarblómum og jurtum. Kerfill, blágresi, lúpína, sóley, njóli og maríustakkur prýddu veisluna og gestir fengu jafnframt að búa sér til eigin blómakransa í anda hinnar sænsku sumarhefðar. Blómin urðu þó ekki aðeins skraut heldur hluti af heildarupplifuninni. Þau settust einnig að við borðið sjálft, í mat og drykk, þar sem zucchini-blóm, graslauksblóm, morgunfrúr og ruccola-blóm gáfu réttunum og drykkjunum bæði lit, léttleika og næstum því hátíðlega mýkt. Hér var hið náttúrulega ekki sett til hliðar sem bakgrunnur, heldur dregið inn í sjálft hjarta veislunnar,“ útskýrir Áslaug.
„Ein með öllu“ með sænsku ívafi
Matreiðslan var í höndum Ámunda Johansen sem útbjó glæsilegt meðlæti og grillaði fjölbreytt úrval af pylsum og grænmeti, þar á meðal smágulrætur, ananas og kúrbít. „Á boðstólum var heimabökuð focaccia með ólífum, kartöflusalat með ríkulegu magni af graslauk, súrsaður rauðlaukur, coleslaw, tómata- og maíssalsa, ætiþistladýfa, ertumauk með geitaosti og myntu, aioli og fjölbreytt úrval af fersku og sýrðu grænmeti. Nánast allt var unnið frá grunni. Þarna birtist einmitt kjarni þeirrar nýju hugsunar sem pylsupartíið virðist nú standa fyrir: að einfalt hráefni útiloki ekki metnað, og að hið hversdagslega geti í réttum höndum öðlast yfirbragð veislu,“ segir hún.
Sama má segja um eftirréttina og drykkina. „Jarðarberjafjöll og súkkulaðiplattar skreyttir morgunfrúm, fjólum, kókos og möndlum tóku á móti gestum í lok máltíðar, en drykkirnir voru bornir fram í stórum glertönkum þar sem sítrusvatn með greipi, lime og sítrónu fékk sumarlegt yfirbragð með ætum blómum. Útkoman var hlý, litrík og samofin náttúrunni, eins konar „ein með öllu“ með sænsku ívafi, eins og segja mætti. En undir öllu saman lá skýrari og dýpri boðskapur: að samvera þarf ekki að vera reist á kostnaðarsamri sýningarmennsku, heldur getur sprottið af hugkvæmni, nærveru og virðingu fyrir því sem er við höndina.“
Hollusta fólgin í því að borða undir berum himni
Í þessu samhengi er vert að staldra við þá hollustu sem felst í slíkum samkomum, ekki aðeins í næringarfræðilegum skilningi heldur í víðari og ef til vill mikilvægari merkingu. Á sama tíma og heilbrigðisyfirvöld minna á mikilvægi þess að neyta góðra og sem minnst unninna hráefna býr hversdagurinn við aðrar forsendur: hátt matarverð, dýrt húsnæði og sífellda þörf fyrir að stilla útgjöldum í hóf. Fólk lifir því ekki í fræðilegri hugsjón um hið fullkomna mataræði, heldur í veruleika þar sem jafnvægi þarf að finnast milli ráðdeildar, næringar og lífsgæða. Og þar skipta samveran, gleðin og andrúmsloftið meira máli en stundum er viðurkennt.
„Það er nefnilega einnig hollusta fólgin í því að hittast undir berum himni, deila mat, sitja lengur við borð, hlæja, hreyfa sig á milli staða og anda að sér sjávarlofti eða ilmi af grasi og gróðri. Garðveislan, lautin, nesið eða útiveran við grillið verða þá ekki einungis vettvangur fyrir máltíð, heldur rými fyrir tengsl,“ segir Áslaug.
Í slíkum aðstæðum öðlast samræðan aðra hrynjandi, tíminn hægir á sér og máltíðin verður hluti af stærri heild; af samskiptum, fegurðarskyni og sameiginlegri reynslu. Þarna liggur sú hollusta sem ekki verður mæld í orkueiningum eða næringartöflum einum saman, heldur í því hvernig fólk nær að vera saman.
Áslaug virðist einmitt hafa sérstakt lag á að skilja og rækta þessa víðari hollustu. Henni tekst að sameina hið sjónræna og hið félagslega með þeim hætti að hvorugt verður sjálfhverft. Litirnir, blómin, borðin, réttirnir og drykkirnir þjóna ekki aðeins því hlutverki að vera falleg heldur skapa aðstæður þar sem fólki líður vel. Fegurðin verður ekki til þess að fylla gestina lotningu, heldur til að bjóða þeim inn. Það er sá eiginleiki sem greinir sanna gestrisni frá yfirborðslegri uppstillingu.
Pylsupartí á afmæli Stefáns
Þessi hugsun kemur ekki síður fram í afmælishefðinni sem Áslaug hefur ræktað með árunum fyrir son sinn Stefán. „Hann á afmæli 20. ágúst og af því tilefni hafa þau nær undantekningarlaust haldið veislur utandyra. Þar er ekki sóst eftir fjarlægum áfangastöðum eða flóknum sviðsetningum, heldur leitað í nærumhverfið, í þau svæði sem eru orðin hluti af daglegu lífi þeirra og veita þó sífellt nýja möguleika til samveru.“
Áslaug hefur orðað það svo að þar sem hún búi við hliðina á bæði Laugardalnum og nesinu fari þau aldrei langt. Hún segist stundum líta svo á að garðurinn hennar sé einfaldlega allur Laugardalurinn og Laugarnestangi.
Í þeirri setningu birtist raunar heill lífsskilningur. Heimilið afmarkast ekki aðeins af veggjum og lóðarmörkum, heldur getur teygt sig út í landslagið, í opið rýmið, í gróðurinn og strandlengjuna. Veislan flyst þá út í náttúruna og verður hluti af henni. „Þegar afmæli Stefáns er haldið á Laugarnestanga er það því ekki aðeins praktísk lausn eða skemmtileg tilbreyting, heldur tilraun til að láta staðinn, veðrið, birtuna og vindinn taka þátt í tilefninu,“ segir hún.
Drykkjarborðin mikilvæg
Spurð um það sem þurfi til að skapa fullkomið útipartí svarar Áslaug með sínum eigin léttleika að að minnsta kosti þurfi eitt eða tvö drykkjarborð; hún kalli þau drykkjartímaborð og þau skipti öllu máli. Þar blandast gamansemi og alvara, því í slíkum orðum felst skilningur á því að veisla byggist á smáatriðum sem styðja við flæði, nánd og vellíðan. Við grillið eru það Stefán og vinir hans sem taka stöðu, á meðan Áslaug og Eirný Sigurðardóttir, ostadrottningin sjálf, stjórna því sem hún nefnir rok-eldhúsið með pönnum og pottum. Úr verður andrúmsloft sem er bæði afslappað og vandlega hugsað.
Leyndarmálið á bak við slíka pylsuveislu segir Áslaug sjálf felast í góðum pylsum, steiktum lauk í smjöri, bræddum osti og því að toppa allt saman með fondú. Í uppáhaldi hjá henni eru pylsur frá Pylsumeistaranum við Laugalæk, einkum Eyvindur og Halla-lambapylsurnar. Með þeim ber hún fram heimagert kartöflusalat, bagettur með aioli, pestói og ajvari, grillað grænmeti, ólífur, osta og heslihnetur. Í glösunum er svo rósavín eða eitthvað annað sem hæfir tilefninu. Hér er enn á ný sýnt fram á að hið látlausa er ekki andstæða hins glæsilega; það þarf aðeins að nálgast það af alúð og hugkvæmni.
Pylsupartíin eru raunhæfur hófstilltur kostur
En þegar öllu er á botninn hvolft er það ef til vill ekki matseðillinn einn sem gerir slík kvöld eftirminnileg. Það er einfaldleikinn sjálfur, sá sem Áslaug lýsir með svo skýrum hætti: góðir vinir, smá vindur af sjónum, grillilmur og fullt af mat sem fólk púslar saman sjálft. Í þeirri mynd felst kannski skýringin á því hvers vegna pylsupartíið á aftur upp á pallborðið. Það svarar þörf samtímans fyrir eitthvað sem er bæði raunhæft og fallegt, hófstillt en gjöfult, látlaust en fullt af lífi.
Í höndum Áslaugar Snorradóttur verður pylsupartíið þannig meira en einföld máltíð. Það verður að samkomuformi sem sameinar ráðdeild og fegurð, hollustu og gleði, náttúru og mannfagnað. Og kannski er það einmitt þess vegna sem þessi gamla veisluhefð virðist eiga sér nýja framtíð: hún minnir á að það sem skiptir mestu máli er sjaldnast það flóknasta, heldur það sem fær fólk til að koma saman, dvelja lengur og fara heim með hlýju í brjósti.
