Páll Vilhjálmsson skrifar:

Þjóðaratkvæði um ESB-umsókn er ,,lýðræðisveisla“ sagði Þorgerður Katrín utanríkisráðherra í mars þegar hún fékk framgengt kröfu um stílbrot í stjórnskipan landsins – að leggja afmarkað pólitískt deilumál í dóm kjósenda.

Utanríkisráherra fer frjálslega með orð, lætur sig litlu skipta þótt staðhæfing í dag stangist á við fullyrðingu í gær. Vart hafði Þorgerður Katrín sleppt tali um veisluhöld í nafni lýðræðis að hún tók til við að hóta boðsgestum – þjóðinni. Stjórnmálin.is rifjuðu upp ógnarorðræðu utanríkisráðherra:

Það mun hafa afdrifaríkar afleiðingar fyrir almenning í landinu ef við segjum nei…

Þjóðinni er boðið til veislu en verður sitja undir hótunum veislustjóra. Ný könnun Gallup, sem sagt er frá í viðtengdri frétt, sýnir að aðeins 40 prósent aðspurðra vildu gefa svar um hvort þeir ætli að segja nei eða já 29. ágúst.

Tvær skýringar á dræmum svörum koma helst til greina. Í fyrsta lagi að fólk sé hrætt við að gefa upp afstöðu sína, til dæmis af ótta við óvæga umræðu. Í öðru lagi áhugaleysi, fólk hafi ekki hugsað sér að nýta atkvæðisrétt sinn 29. ágúst.

Í þingkosningum er kjörsókn stöðug í kringum 80 prósent. Kjörsóknin sýnir lifandi og kraftmikið lýðræði þar sem átta af hverjum tíu atkvæðisbærum velja sér fulltrúa á alþingi.

Verði kjörsóknin 29. ágúst tugum prósenta lægri en í alþingiskosningum og niðurstaðan já skapast umboðsvandi og stjórnskipunarkreppa.

Í þingkosningum í nóvember 2024 kaus þjóðin þingmeirihluta andvígan ESB-aðild. Ef tvennar kosningar, á innan við tveggja ára tímabili, gefa gagnólíka niðurstöðu verða áhöld um hvor kosningin skuli talin gild og marktæk.

Lögin, sem heimila kosninguna 29. ágúst, eru ný af nálinni, tóku gildi 2022. Ákvæðinu um þjóðaratkvæðagreiðslu hefur aldrei verið beitt. Lögin kveða skýrt á um að atkvæðagreiðslan sé ráðgefandi en ekki skuldbindandi. Alþingi hefur valdheimildir sem þjóðaratkvæðagreiðslan hnekkir ekki. Kjósendur gáfu alþingi ekki umboð í síðustu kosningum að ganga til samninga um fullveldisframsal. Aðeins einn ESB-flokkur er á alþing, Viðreisn, og fékk 15 prósent atkvæða í kosningum fyrir tæpum tveim árum. Þjóðaratkvæði í þágu Viðreisnar er tilraun til að ómerkja úrslit alþingiskosninga. Með já-i heppnast tilræðið.

Lýðræðisveislan, sem Þorgerðu Katrín bauð til, verður jarðaför. Annað tveggja verður líkið, Viðreisn eða stjórnskipun lýðveldisins.