Júlíus Valsson skrifar:

Í þingflokksherbergjum gömlu flokkanna sitja menn þessa dagana yfir könnunum með sama svip og bændur höfðu forðum þegar heyið lá flatt og hann gekk í sunnanátt með rigningu. Veðurstofan getur þó sagt mönnum hvenær lægðin gengur yfir. Um Miðflokkinn þorir enginn lengur að spá.

Sú spá var lengi gefin út af miklu öryggi. Eftir Klausturmálið var dánarvottorðið fullfrágengið að öðru leyti en undirskriftinni, og þegar þingflokkurinn komst fyrir í leigubíl eftir kosningarnar 2021 þótti óhætt að panta kransinn. Síðan fékk hinn framliðni 12,1 prósent og átta þingmenn árið 2024, mældist í fyrrahaust stærri en bæði Sjálfstæðisflokkur og Viðreisn og kom þremur mönnum í borgarstjórn í vor. Það er óvenjuleg hegðun hjá líki, og enn óvenjulegra er að útfararstjórarnir skuli vera þeir sem fölna.

Evrópa, en bara stundum

Íslenskir stjórnmálamenn vitna í Evrópu um flest milli himins og jarðar nema eitt, sem er hegðun evrópskra kjósenda. Meloni stýrir Ítalíu. AfD er næststærsti flokkur þýska sambandsþingsins, umlukinn eldvegg sem hefur þann sérkennilega eiginleika að fylgið vex þeim megin sem ekki má koma. Farage hefur leikið gömlu bresku flokkana svo grátt í könnunum að þeir eru farnir að sakna hvor annars. Í Austurríki, Portúgal og Noregi er sömu sögu að segja, og danskir jafnaðarmenn björguðu eigin skinni með útlendingastefnu sem hér þætti varla boðleg í betri kaffiboðum. Í Svíþjóð var því fagnað um síðustu helgi að Svíþjóðardemókratar skyldu tapa fylgi í fyrsta sinn og enda í 17,5 prósentum. Illa er komið fyrir álfu sem huggar sig við seytján og hálft prósent.

Hneykslun í stað svara

Skýringin er sú sama hér og ytra. Um árabil ríkti notaleg samstaða um að tiltekin mál væru útrædd. Hversu margir geta sest að í tæplega fjögur hundruð þúsund manna samfélagi á fáum árum áður en húsnæði, skólar og heilsugæsla láta undan? Hversu mikið vald má flytja úr landi í nafni EES áður en stjórnarskráin fer að ókyrrast í skúffunni? Þeir sem spurðu fengu að vita að þeir væru illa upplýstir, og létu þeir sér ekki segjast voru þeir úrskurðaðir illa innrættir.

Enn er þessari aðferð beitt. Þegar Snorri Másson spyr í ræðustól hvort ríkið þurfi endilega að hafa skoðun á því hvernig börn hugsa um kyn sitt taka þingmenn andköf í kór og telja sig þar með hafa svarað. Kjósandinn sem spurði sig hins sama við eldhúsborðið tekur eftir því að svarið kom aldrei og að honum var í leiðinni tilkynnt að hann væri vandamálið. Slíkum manni nægir að hafa verið móðgaður nógu oft af fólki sem hann greiðir laun til að skipta um flokk.

Sviðinn í Valhöll

Sárast svíður þetta í Valhöll. Flokkurinn sem taldi sig eiga fullveldið þinglýst gætti þess af slíkri varfærni að kjósendur fóru að leita að því annars staðar. Orkupakkinn rann í gegn, útlendingamálin voru árum saman á forræði flokksins án þess að nokkur yrði þess var, og nú horfa menn undrandi á eftir kjósendum sem tóku stefnuskrána alvarlegar en forystan gerði. Í Reykjanesbæ settust flokkarnir tveir niður í vor og reyndust sammála um furðu margt. Í Reykjavík þurfti Sjálfstæðisflokkurinn hins vegar að hugsa sig um hvort hann ætti meiri samleið með Miðflokki eða Viðreisn, og flokkur sem þarf umhugsunarfrest um það hefur þegar svarað fleiru en hann ætlaði.

Um stjórnarflokkana þarf færri orð. Samfylkingin hermir nú svo samviskusamlega eftir dönskum systurflokki sínum í landamæratali að Miðflokksmenn gætu krafist höfundarlauna. Viðreisn vill sem fyrr koma þjóðinni til Brussel og hlýtur að svíða að þangað skuli helst þurfa að líta til að sjá hvernig kjósendur fara með þá sem hlusta ekki.

Hitamælirinn

Hægri sveiflan í Evrópu er hitamælir. Gömlu flokkarnir hafa kosið að umgangast hana sem farsótt og beitt eldveggjum og einangrun, en það hefur aldrei þótt góð læknisfræði að brjóta mælinn þegar sjúklingurinn er með hita. Miðflokkurinn mun gera sín mistök eins og aðrir og margir bíða þess með óþreyju. Þangað til stendur gömlu flokkunum til boða það eina ráð sem enn er óprófað, að svara spurningunum. Til þess þyrfti að vísu að hafa svör.