Skipaumferð um Hormússund lagðist nánast af eftir að Íranar réðust á gámaskip sem siglt var um sundið undir kýpverskum fána síðastliðinn laugardag. Íranar sögðu árásina á skipið hafa verið fyllilega lögmæta, þar sem stjórnendur þess hefðu ekki fylgt þeirri einu siglingaleið sem þeir heimila.
Bandaríkjamenn töldu árásina hins vegar svo gróft brot á gildandi vopnahléssamkomulagi, að þeir hófu árásir að nýju, af jafnvel enn meiri þunga en áður en hlé var gert á þeim fyrir tæpum mánuði með sameiginlegri viljayfirlýsingu ríkjanna og Trump Bandaríkjaforseti lýsti því yfir að stríðinu væri í raun lokið.
Áður en þetta gerðist höfðu báðir stríðsaðilar ítrekað brotið gegn hvorutveggja vopnahléssamkomulaginu og því sem þeir komu sér saman um í téðri viljayfirlýsingu án þess að það leiddi til þess að stríð brytist út að nýju. Hvers vegna fór þá allt í bál og brand að þessu sinni?
Spegillinn spurði Magnús Þorkel Bernharðsson prófessor í sögu Miðausturlanda að því, bað hann að fara yfir ástandið á Persaflóa og sér í lagi Hormússundi og meta þá stöðu sem upp er komin í stríðinu. Hlusta má á það viðtal í spilaranum hér að ofan.
Stríðið sem átti að fella klerkastjórnina festi hana í sessi
Þar segir Magnús meðal annars að viljayfirlýsingin hafi verið á sandi byggð og aldrei til annars ætluð en að kaupa tíma - og það eigi jafnt við um bæði ríki.
Íran græði meira á því að stríðið dragist á langinn og hafi í raun styrkt stöðu sína verulega gagnvart Bandaríkjunum,. Um leið hefur klerkastjórnin styrkt sína stöðu gagnvart írönsku þjóðinni, sem hefur aftur sameinast gegn sameiginlegum óvini eftir langt tímabil óánægju og mótmæla.
Þannig hafi það enn einu sinni sannast, í þessu árásarstriði Bandaríkjanna gegn Íran, að slíkur stríðsrekstur sé ekki vænleg leið til að knýja fram stjórnarskipti, sem þó var yfirlýst markmið árásanna, heldur þvert á móti.
Nýtt vopn Írana og lítil hætta á allsherjarstríði
Þá hafi Íranar einnig uppgötvað nýtt og öflugt vopn sem þeir beiti nú óspart, nefnilega lokun og hótanir um lokun Hormússunds. Tilraunir Bandaríkjamanna til að hindra það og yfirtaka sundið sjálfir hafi mistekist og séu líklegar til að gera það áfram.
Þrátt fyrir árásir Írana á bandarísk hernaðarskotmörk í nágrannaríkjum á borð við Katar, Óman og Bahrain telur Magnús litlar sem engar líkur á að þau ríki fylki sér að baki Bandaríkjaher og taki beinan þátt í átökunum, enda vilji þau umfram allt forðast að stríðið breiðist út, það sé þeim alls ekki í hag.
Líbanon og kjarnorkusamningar lykillinn að friði
Forsendur þess að einhvers konar friður komist á að nýju eru einkum tvær: Að Bandaríkjamenn fái Ísraela til að láta af viðvarandi árásum sínum á Líbanon og hernámi í landinu sunnanverðu, og að ná samkomulagi um kjarnorkuáætlun Írans.
Þótt Bandaríkjamenn og Ísraelar líti á stríð hinna síðarnefndu við Hesbollah í Líbanon sem aðskilið frá stríðinu við Íran, líta Íranar ekki svo á. Eitthvað í líkingu við varanlegan frið muni aldrei ríkja milli landanna svo lengi sem Ísraelar haldi uppteknum hætti. Donald Trump Bandaríkjaforseti hefur ítrekað mælst til þess við Benjamín Netanyahu, forsætisráðherra, að hætta árásum á Líbanon en talað fyrir daufum eyrum.
Deilan um úranauðgun Írana og kjarnorkuáætlun þeirra væri einnig auðleyst ef raunverulegur vilji stæði til þess, segir Magnús. Kjarnorkusamningurinn frá 2015, sem saminn var og undirritaður af Íran annars vegar og Bandaríkjunum, Evrópusambandinu, Kína, Rússlandi og fleiri ríkjum hins vegar uppfyllir flest eða allt það sem Trump hefur sagst vilja ná fram á þessu sviði.
Hann rifti hins vegar sjálfur þessum samningi í fyrri valdatíð sinni og hefur margoft sagt hann einhvern versta samning allra tíma, enda gerðan undir forystu fovera hans, Obama. Trump þyrfti því að kyngja eigin stolti ef leggja ætti þann samning til grundvallar hinum nýja, sem hann hefur heitið að knýja fram.
Magnús telur því ólíklegt að nokkuð í líkingu við varanlegt vopnahlé eða frið komist á meðan núverandi stjórnarherrar eru við völd í Washington og Jerúsalem.
