Hljóðbækur eru um 60% prósent af seldum eintökum en standa aðeins undir 10-15% af tekjum rétthafa, segir framkvæmdastjóri Forlagsins. Höfundar vonast til að fá meira fyrir sinn snúð með aukinni samkeppni.
Í vor hóf ný hljóðbókaveita göngu sína. Sagnaland skilaði fyrsta uppgjöri til útgefenda í sumar. Sigþrúður Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri Forlagsins segir fyrstu vísbendingar gefa til kynna að greiðslur til rétthafa frá nýju veitunni séu hlutfallslega hærri.
Sagnaland er enn að hasla sér völl og uppgjörið veltur bæði á fjölda áskrifenda og á hvað þau hlusta. Veitan lagði upp með að hærra hlutfall af tekjum færi til rétthafa og gerir upp við þá fjórum sinnum á ári.
Fagnar aukinni samkeppni
Sigþrúður fagnar samkeppninni. „Það er náttúrulega aldrei gott ef að einn aðili er á markaðnum, hvað þá að hann er jafn risastór og og var hérna til skamms tíma.“ Hún bendir á að víðast hvar erlendis eru tvær og yfirleitt fleiri veitur með hljóðbækur í straumi, enda sé þetta orðið alveg gríðarlega vinsæl leið til að njóta bóka.
Sigþrúður segir hljóðbókina vinna sífellt á. „Sem er skiljanlegt því að það er maður fær sem neytandi fær maður mjög mikið af bókum fyrir mjög hóflegt gjald.“
Mikði minna sitji eftir bæði hjá útgefendum og höfundum fyrir bækur sem hlustað er á. „Nú er þetta upp undir 60% af þeim keyptum eintökum, ef við getum kallað það það. Tekjurnar endurspegla það engan veginn. Þær eru miklu nær því að vera milli tíu og fimmtán prósent.
Fleiri lesendur en bóksala á pappír minnkar
Sigþrúður segir talað um það að með hljóðbókinni komi inn nýir lesendur. „Að sumu leyti sé þetta hópur sem mögulega las ekki eða las lítið en er núna farin að sækja mun meira í bækur.“ Hún segir þó ljós að sala á pappírsbókum dvíni samhliða vaxandi vinsældum hljóðbókarinnar.
„Núna er sumarleyfistíminn. Fyrir nokkrum árum væri verið að rífa út nýjar kiljur á pappír. Salan hefur dvínað mjög mjög mikið á undanförnum fimm árum á meðan hlustun á hljóðbækur hefur aukist að sama skapi.“
Sigþrúður bendir jafnframt á að markaðurinn hér á landi er örlítill í samanburði við enska málsvæðið. „Bækur á Íslandi eru dýrari heldur en víðast hvar annars staðar. Það skrifast á það að við erum hérna að leggja til í rauninni sömu vinnu við skrif og ritstjórn og vinnslu á texta eins og á þeim mörkuðum sem eru miklu miklu stærri en við.“ Á móti bendir hún á að verðið á áskrift að hljóðbókaveitu sé mjög stillt í hóf. „Víða geturðu keypt áskrift að hljóðbókaveitu fyrir svona u.þ.b. það sem kostar að kaupa eina prentbók. Hér borgarðu jafnvel minna heldur en það.“
„Við viljum meira fyrir okkar snúð“
Margrét Tryggvadóttir, formaður Rithöfundasambands Íslands, segir rithöfunda alltaf fagna því þegar fleiri lesi og hljóðbókin hafi opnað leið fyrir marga að njóta bókarinnar. „Við höfum ekkert á móti hljóðbókum sem slíkum en við viljum hins vegar fá meira fyrir okkar snúð og sanngjarnt greitt fyrir okkar vinnu.“ Rithöfundasambandið segir viðskiptalíkanið eins og það lítur núna út ekki ganga upp fyrir rithöfunda, þó þau fagni auknum lestri.
Hlustendur hljóðbóka eru öðruvísi neytendur en þeir sem kaupa bækur á pappír. „Fólk hámhlustar til dæmis og sækir í seríur og annað. Það er annað neyslumynstur og mun líkara því sem við sjáum á sjónvarpsmarkaði,“ segir Margrét.
Fleiri leiðir til að koma bókum til neytenda
Í dag haga margir höfundar því svo að bækur þeirra komi ekki á streymisveitur fyrr en þær eru hættar að hreyfast í hefðbundnum bókaverslunum. Á Sagnalandi bjóðast höfundum líkaaðrar leiðir til að koma bókum sínum á framfæri. „Það er hægt að kaupa bækur þar í eintakasölu og mér skilst að hugsunin sé sú að þá kannski geti bækur ratað fyrr þar og jafnvel um leið og þær koma út á pappír,“ segir Margrét. Annað sem einkenni neyslu á hljóðbókum sé hraði og minni þolinmæði. „Þannig að þau sem vilja frekar hlusta geta bara keypt bækurnar í staðinn fyrir að bíða eftir að þær koma úr straumsveitum.“
Margrét segir hljóðbókahlustendur þó ekki bara viðbót: „Við sjáum það líka bæði á bara sölutölum og útlánum í bókasöfnum að neysla á bókum sem sagt á föstu formi er að minnka,“ segir Margrét. „Það er minna að seljast, við vitum það, og salan er líka dreifðari. Það hafa aldrei komið út eins margar bækur og nú sem náttúrulega er viss þversögn.“
Ekkert gefið að við skilum tungumálinu til næstu kynslóðar
Margrét segir aðkallandi að finna viðskiptalíkan fyrir hljóðbækur sem virkar fyrir rithöfunda. „Líka bara vegna þess að við sjáum að það þrengir bara mjög mikið að íslenskri tungu. Íslensk tunga er undir miklu álagi. Við sjáum að það er ekkert alveg gefið að við séum að skila tungumálinu okkar til næstu kynslóðar. Það er mikið ákall eftir því t.d. fleiri börn og ungmennabókum en á sama tíma eru barna og ungmennabókahöfundar ekki að fá mikið fyrir sinn snúð.
Listamannalaun rýrna
Fyrir utan bóksölu hafa margir rithöfundar tekjur af listamannalaunum og greiðslum úr bókasafnssjóði fyrir útlán. Margrét segir þessar greiðslur ekki beysnar. „Listamannalaun hafa engan veginn haldið í við almenna launaþróun. Það er svo komið núna að við náum engan veginn upp í reiknað endurgjald hjá skattinum þótt fólk sé á listamannalaunum allt árið sem náttúrulega fæstir eru.“
Það er leyfilegt að vinna þriðjung af fullu starfi með listamannalaunum. „Jafnvel þótt fólk geri það þá ná launin ekki upp í reiknað endurgjald,“ segir Margét. „Listamannalaunin eru 580.000 króna verktakagreiðsla. Þegar fólk er búið að borga í lífeyrissjóð og launatengd gjöld, tryggingagjald og annað, er um 370.000 eftir,“ segir Margrét.
Höfundar fá líka greitt úr Bókasafnssjóði. „Það er sem sagt sjóður sem úthlutar og bætir sem sagt rithöfundum og þýðendum og myndhöfundum fyrir útlán í bókasöfnum sem eru nánast ókeypis fyrir almenning og skylda að hafa í hverju sveitarfélagi,“ segir Margrét. Stærð Bókasafnssjóðs er ákveðin á fjárlögum og Margrét segir fyrirsjáanleika ekki þar til staðar. Þó Margrét segi greiðslur úr Bókasafnssjóði ekki háar fái hún hærri greiðslur þaðan en frá hljóðbókaveitum.
