Innleiðingu og framkvæmd á sviði dagsljóss, raflýsingar, ljósmengunar og útsýnis í byggingum hefur verið ábótavant um nokkurt skeið. Þannig hefur Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS) sett saman leiðbeiningar um ljósvist fyrir skipulagsgerð annars vegar og í byggingarreglugerð hins vegar.
Ákvæði um ljósvist tóku gildi 1. maí fyrir framkvæmdir sem byggja á deiliskipulagi sem samþykkt er eftir þann tíma. Frá og með 1. ágúst 2027 munu ákvæðin aftur á móti gilda um allar framkvæmdir sem sótt er um byggingarleyfi fyrir.
„Rótin að breytingunni er sú að núna eru komnar inn reglur í byggingarreglugerð, þar sem er búið að setja fram mælanleg ákvæði um ljósvist, það er að segja birtu inni í íbúðum. Það er bæði birta, eða sólarljósið, og önnur lýsing, eins og raflýsing og annað slíkt,“ segir Ólafur Árnason, framkvæmdastjóri skipulags- og umhverfismatssviðs hjá HMS, við mbl.is.
„Þetta er gert til þess að bregðast við því að við séum að tryggja þessi gæði, við höfum híbýli sem eru þá með einhverja lágmarksbirtu.“
Getur verið áskorun í þéttingarreitum
Breytingin þýðir að þegar leyfi fyrir nýbyggingu liggur fyrir þarf hönnuður að sýna fram á það í greinargerð sinni að hann hafi uppfyllt þessi skilyrði. Þannig eru sett lágmarksviðmið um það hvað sé ásættanlegt með tilliti til birtu í híbýli.
„Það sem þetta þýðir líka, og þetta er í rauninni aðalkvöðin og í reglugerðinni er talað um þetta, að ef þú sérð ekki fram á að ná þessu með einhverjum hætti þá þarf einhverja sérstaka undanþágu til þess,“ segir Ólafur. Viðkomandi verði þá að gera grein fyrir því af hverju hann getur ekki uppfyllt lágmarksviðmiðin og sveitarfélögin taki svo afstöðu.
„Í samhengi skipulagsins skiptir þetta svo miklu máli. Þú byrjar á því í aðalskipulagi að segja: Hérna ætlum við að vera með íbúðabyggð og við erum að sjá fyrir okkur þennan þéttleika. Þú vinnur það svo nánar í deiliskipulagi: Hér eru byggingarreitir, hér eru hæðir, hér eru skilyrði um fas eða glugga, alls konar hluti. Ef þetta er unnið vel þá ætti eftirleikurinn að vera auðveldur,“ útskýrir Ólafur enn fremur.
Þetta geti verið ákveðin áskorun, sér í lagi í þéttingarreitum þar sem jafnan vill verða mikill skuggi, en það sé vel hægt að leysa með tilliti til hönnunar.
Starfshópur var skipaður árið 2022
Það var árið 2022 sem fólk innan úr fagstéttinni fór að benda á þetta vandamál. Þá var starfshópur skipaður til að fjalla um tillögur Ljóstæknifélagsins um að innleidd verði heildstæð umfjöllun um ljósvist í byggingarreglugerð.
Í ágúst árið 2022 kom fram í frétt á mbl.is að formaður félagsins fagnaði því að málið væri komið á dagskrá en teldi að búið væri að hunsa þær aðferðir sem til væru til að meta umhverfisaðstæður allt of lengi.
Ólafur segir þennan starfshóp hafa unnið að því að reglugerð þessi yrði til.
„Þetta er rót sem kemur frá fagstéttinni, að segja: Heyrðu, nú þurfum við aðeins að fara að skoða þessa þætti. Og það sama á við líka um þætti eins og hljóðvist,“ segir hann.
„Eðlilegt í flókinni borgarþróun“
Inntur eftir áliti á því hvort ekki hefði verið þörf á reglum sem þessum fyrir um áratug, áður en reistar voru íbúablokkir á víð og dreif þar sem varla næst sólarljós inn um glugga, segir Ólafur að uppbygging hafi verið hröð, verið sé að feta fyrstu skrefin í að þétta byggðina og þá sé ekkert að gera nema horfa fram á við og læra af vegferðinni.
Huga hafi orðið að mörgu öðru, svo sem aðgengi að útivistarsvæðum og bílastæðum.
„Fyrir utan að það hafi bara verið hreinlega húsnæðisskortur, þannig að við höfum náttúrulega verið að vinna dálítið hratt í uppbyggingunni. En við horfum bara fram á veginn,“ segir hann.
„Það er bara eðlilegt í flókinni borgarþróun, þetta er náttúrulega mjög stórt samfélagslegt verkefni að byggja svona mikið á stuttum tíma. Þannig að já, ef þessar kvaðir hefðu verið komnar fyrr þá hefði það krafist þess að við skoðuðum betur hver útfærslan væri.“
