Gael Strack er fyrrverandi saksóknari í Bandaríkjunum sem sérhæfði sig í heimilisofbeldi. Hún er líka annar stofnandi samtakanna Hope International sem reka fræðslusetur um kyrkingar. Strack heldur vinnustofur víða um heim fyrir lögreglu og heilbrigðisstarfsfólk um alvarleika kyrkinga og nú er komið að Íslandi.
Kastljós sat hluta vinnustofunnar og fjallar ítrarlega um hana í þættinum í kvöld.
„Aðalatriðið er að við þurfum að taka kyrkingarmál alvarlega. Aukin hætta er á því að þau sem eru kyrkt verði aftur fyrir kyrkingu og þar með eykst hættan á að þau verði drepin eða á alvarlegum, lífshættulegum heilsufarslegum afleiðingum. “
Strack segir að það séu aðallega menn sem beiti kyrkingartaki og þeir eigi það flestir sameiginlegt að hafa lent í einhvers konar áfalli í æsku.
„Þeir eiga oft að baki sögu heimilisofbeldis sem hefur stigmagnast. Okkar takmark er að rjúfa þessa stigmögnun, stöðva þessa hringrás áður en morð verður niðurstaðan,“ segir hún.
Kyrkingar eigi ekki heima undir almennum lögum um líkamsárásir
Í fyrra bárust lögreglu 1252 tilkynningar um heimilisofbeldi, um 100 fleiri en árið á undan. Þetta þýðir að meira en þrisvar sinnum á dag var tilkynnt um heimilisofbeldi.
Langflest tilvikin eru ofbeldi af hendi maka eða fyrrum maka. Fyrir tíu árum varð verklag lögreglu markvissara sem skilaði sér í aukinni skráningu ofbeldismála.
Þá var tilkynnt um tæplega 630 kynferðisbrot í fyrra. Í skýrslum ríkislögreglustjóra um kynferðisbrot og heimilisofbeldi fyrir síðasta ár er hvergi talað sérstaklega um kyrkingar.
Hvað finnst þér um íslensk lög um kyrkingar? Er svigrúm til að gera betur þar?
„Það er hægt að bæta öll okkar lög, meira að segja í Bandaríkjunum, en ég myndi segja já. Við komumst að því að það að hafa sérstök lög um kyrkingar hjálpar. Það sýnir greinilega að kyrking hefur sérstöðu og þarf annars konar meðferð. Kyrkingar hverfa í skuggann ef þær heyra undir almennan lagabálk um líkamsárásir.“
Kastljós sat fyrri hluta námskeiðsins. Þar spurði Strack íslenska viðbragðsaðila hvaða einkunn þeir myndu gefa sjálfum sér um hvernig þeir takast á við mál tengd kyrkingum. Svarið var C.
Er það ásættanlegt?
„Ég hitti sumt af þessu fólki og ekkert þeirra vildi fá C. Þau vilja öll A+. Fyrsta skrefið er meðvitund um að við getum gert betur og næsta skref er að koma saman og þróa áætlun, áætlun til fimm ára,“ segir Strack.
„Hvað þarf að gera? Ég heyrði strax talað um frumvarp um sérstök lög um kyrkingu. Það yrði mikilvægt upphafsskref. Svo þarf að innleiða lögin, hvaða reglur myndu gilda, hvers konar menntun þarf, hvers konar sérfræðivitni þarf í slíkum málum fyrir dómi? Réttarmeinafræðingar eða læknar þurfa að útbúa viðeigandi skjöl. Spyrja þarf réttra spurninga. Svo þarf stuðning til langframa,“ bætir hún við.
Hægt að bjarga mannslífum
Kyrkingar eru algengar hér á Íslandi í morðmálum, sérstaklega þegar konur eru myrtar. Er hægt að gera eitthvað til að fyrirbyggja kyrkingar eða þessa þróun hérlendis?
„Ég held það. Þegar við byrjuðum með námskeið um kyrkingaforvarnir var hugmyndin að fyrirbyggja morð og fyrirbyggja næstu kyrkingu. Nú þegar þið vitið að kyrkingar eru helsta ástæða þess að þolendur eru myrtir þarf að horfa til baka á hvað gerðist á undan morðinu,“ segir Strack.
„Með inngripi fyrr í atburðarásinni er hægt að fyrirbyggja morðið. Rannsakendur í Bretlandi rannsökuðu einmitt þetta og sögðu: Ef við einblínum á kyrkingarárásir getum við bjargað mannslífum.“
