Forsvarsmenn baðlóna hér á landi hafa gagnrýnt harkalega þá hugmynd að hækka virðisaukaskatt úr 11% í 24% á þeirra starfsemi. Slíkt er inni í áformum ríkisstjórnarinnar sem samþykkti hallalausa fjármálaáætlun fyrr í sumar.
Að mati flestra þeirra sem fréttastofa hafði samband við sjá þau engan annan kost mögulegan en að þessi hækkun muni skila sér í hærri aðgangseyri fyrir gesti baðlónanna. Sem dæmi má nefna að í dag kostar 7900 krónur í Skógarböðin á Akureyri. Ef verðið hækkar sem nemur breytingunni á virðisaukaskattinum gæti kostað 8850 krónur í böðin eftir áramót. Það gæti skilað sér í fækkun gesta og dregið úr samkeppnishæfni Íslands sem áfangastaðar. Baðlónin séu mikið aðdráttarafl á landinu.
Fjármálaráðherra segir heildarskattbyrði lækka
Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra segir að skattahækkanir séu almennt ekki á borðinu en að hans sögn er heildarskattbyrði á Íslandi að lækka.
„Þegar rætt er um skattahækkanir er mjög mikilvægt að halda til haga að heildarskattbyrði á Íslandi er að lækka, hefur verið að lækka og heldur áfram að lækka miðað við þennan ramma sem við vorum að setja í dag,“ sagði Daði Már við fréttastofu RÚV 1. júlí.
Samtök ferðaþjónustunnar telja þetta galna hugmynd
Samtök ferðaþjónustunnar eru ekki sammála fjármálaráðherra í hans nálgun. Jóhannes Þór Skúlason, framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar, telur að smærri baðlón og sérstaklega þau á landsbyggðinni eigi eftir að finna fyrir þessum hækkunum.
„Þær eru allar á einn veg, að þetta hafi neikvæð áhrif á samkeppnishæfni, geti haft verulega neikvæð rekstrarleg áhrif á lónin, ekki síst lónin á landsbyggðinni. Forsvarsfólk hjá VÖK á Egilsstöðum benda á að rekstrargrunnurinn hjá þeim sé þannig að þetta gæti ýtt þeim út í að hafa lokað fjóra mánuði ári. Það dregur úr getu þeirra til að hafa fólk í vinnu allt árið á svæðinu, það dregur úr aðdráttarafli svæðisins, það dregur úr því að fyrirtækið geti farið í þá uppbyggingu sem það hafi áformað á svæðinu sem hefur þá jákvæð áhrif á allt annað atvinnulíf á svæðinu og svo framvegis. Þetta er bara gríðarlega stórt landsbyggðarhagsmunamál,“ segir Jóhannes Þór.
Gætu þurft að loka hluta úr ári
Kristín Dröfn Halldórsdóttir, framkvæmdastjóri VÖK á Héraði, segir að mögulega þurfi þau að loka hluta úr ári. Nú þegar sé hallarekstur hjá þeim yfir vetrartímann og þegar þessi skattahækkun bætist við verði róðurinn þyngri. Finnur Aðalbjörnsson, eigandi Skógarbaðanna á Akureyri, segir að þessar fyrirhuguðu hækkanir setji allar nýframkvæmdir þeirra í mikið uppnám en þeir séu að reisa hótel og að stækka lón sitt töluvert.
Vantar fyrirsjáanleika
Allir þeir sem fréttastofa ræddi við kvörtuðu yfir skorti á fyrirsjáanleika en ekkert virkt samtal er í gangi við ráðamenn en sjö baðlón sendu inn umsögn um fjármálaáætlun í samráðsgátt stjórnvalda og vita ekki hvort á þá verði hlustað. Þau segja mikilvægt í ferðaþjónustunni að hafa góðan fyrirvara á öllum breytingum, helst 18-24 mánuði.
„Ég get því miður ekki sagt það, það er ekki neitt formlegt samtal í gangi um það að það verði hætt við þetta. Við höfum auðvitað óformlegar þreifingar og útskýrt það fyrir stjórnvöldum hvers vegna þetta er hreinlega bara fáránleg hugmynd. Það liggur fyrir að hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu er neikvæð efnahagsaðgerð sem mun hafa áhrif á okkur öll vegna þess að þetta hefur áhrif á alla virðiskeðju ferðaþjónustunnar. Fyrirsjáanleikinn í þessu máli er enginn. Þetta mál fer inn í fjárlög væntanlega, ef fram fer sem horfir, sem þýðir að það verður afgreitt einhvern tímann í desember. Og í desember er fyrirsjáanleikinn fram að fyrsta janúar einhverjar nokkrar vikur, tvær til þrjár vikur,“ segir Jóhannes Þór.
Gætu skilað þremur til fjórum milljörðum í ríkiskassann
Fyrirhugaðar hækkanir munu skila ríkissjóði þremur til fjórum milljörðum króna á ári og telur fjármálaráðherra þær réttlætanlegar.
„Niðurstöður okkar eru að þarna sé um aðgerð að ræða sem auðvitað hefur einhver neikvæð áhrif en þau séu réttlætanleg. Það dylst engum sem nýtir sér þessa þjónustu að hún er dýr, þetta er ákveðinn lúxus. Iðulega er það nú þannig að þannig vörur er hægt að skattleggja án þess að neikvæðu áhrifin séu umtalsverð.“
Jóhannes Þór hjá Samtökum ferðaþjónustunnar er Daða ekki sammála og telur þær neikvæða efnahagslega aðgerð.
„Þessi upphæð sem á að koma út úr þessu, einhverjir þrír milljarðar, er sennilega svipuð eða meiri heldur en afkoma þessara fyrirtækja samanlagt. Ég held að menn verði að átta sig á því að það er bara komið nóg af þessari skattheimtu. Það er skynsamlegra að reyna að nýta þau tækifæri sem eru til einhvers konar verðmætavaxtar sem eru í greininni og það væri óskandi ef ríkisstjórnin gæti horft til þess með okkur.“
Hagnaður hjá flestum baðlónum
Baðlón eru flest hver frekar arðbær. Skógarböðin skiluðu 210 milljón króna hagnaði 2024, VÖK 81 milljón, Sjóböðin 100 milljónum, Hvammsvík 240 milljónum og Sky Lagoon 1,4 milljarði. Jóhannes segir að virðisaukaskattur sé neytendaskattur og bitni á gestum lónanna. Hann telur ekki vænlegt til árangurs að skattleggja, hvorki neytendur né fyrirtæki í ferðaþjónustu, þrátt fyrir að þau skili mörg hver hagnaði:
„Við verðum að byrja á því að átta okkur á virðisaukaskattur er ekki skattur á fyrirtæki, það er skattur á neytendur. Þannig það eru bara neytendur, þú og ég sem förum í baðlón, sem borgum þennan skatt - ekki fyrirtæki.“
Að sögn fjármálaráðherra er verið að leiðrétta ívilnanir sem þessi hluti ferðaþjónustunnar hefur verið með og verið er að samræma skattþrep.
„Það kemur auðvitað aldrei á óvart þegar að atvinnugreinar kvarta yfir því þegar að sérmeðferð sem þeir hafa fengið sé afnumin. Við getum sagt að þarna er þjónusta sem er verið að veita sem er frábrugðin, eða hvað eigum við að segja, öðruvísi en sú þjónusta sem er að jafnaði undanþegin virðisaukaskatti og við teljum eðlilegt að hún sé bara til jafns við aðrar atvinnugreinar í hliðstæðri starfsemi,“ segir Daði Már.
Ekki sé verið að hækka skatta á ferðaþjónustu eins og Samtök ferðaþjónustunnar halda fram. Forsvarsmenn fyrirtækja í ferðaþjónustu hafa bent á að skattur á ferðaþjónustu í Evrópu er oft um 12%. Daði er þó ekki smeykur að þetta dragi úr samkeppnishæfni landsins sem áfangastaðar:
„Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda til haga að hér er ekki verið að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustu almennt. Ríkisstjórnin hefur ekki lagt neitt slíkt til. Þessi virðisaukaskattur sem leggst á ferðaþjónustuna er mjög sambærilegur því sem gerist í nágrannalöndum okkar og því er ekki verið að breyta.“
Líklegt er að ekki verði aftur snúið frá þessum breytingum á virðisaukaskatti, ef marka má orð fjármálaráðherra. Hvenær þetta verður formlega ákveðið og tekur gildi er óljóst en ferðaþjónustan gagnrýndi fyrirsjáanleika á innviðagjaldinu sem lagðist á skemmtiferðaskip um síðastliðin áramót með skömmum fyrirvara og kílómetragjaldið sem kom bílaleigum í opna skjöldu.
