Brotthvarf íslenskra nemenda úr námi á framhaldsskólastigi hefur staðið í stað það sem af er þessum áratug og er nú það hæsta innan Evrópu samkvæmt gögnum Eurostat, eins og greint var frá í Morgunblaðinu í gær.
Ástæðuna fyrir því að brotthvarfið hefur staðið í stað á Íslandi frá árinu 2020, í stað þess að lækka eins og þróunin hefur verið annars staðar í Evrópu, má að hluta til rekja til örðugleika nemenda við að snúa aftur til verknáms, að mati prófessors við Háskóla Íslands.
Skólameistarar stærstu verknámsskóla landsins hafa vakið athygli á vandanum ítrekað og segja fjármagnsskort til verknáms vera meginorsök þessa vanda. Vísa þurfi hundruðum eldri nemenda frá skólunum á ári hverju þar sem yngri nemendur ganga fyrir, sem endi þá jafnvel á því að þeir hrökklist alfarið frá námi.
„Það hefur orðið svo gríðarleg fjölgun á krökkum sem koma úr grunnskóla að við getum ekki boðið nærri því öllum skólavist, vegna þess að til þess að taka á móti fleirum þarf einfaldlega meira fjármagn,“ segir Hildur Ingvarsdóttir skólameistari Tækniskólans í samtali við Morgunblaðið. Lengi vel hafi skólinn innritað um 250 nemendur beint úr grunnskóla á hverju hausti, en nú hefur þeim fjölgað mjög og í haust verður fjöldinn í kringum 480.
Erfitt að snúa aftur í nám
Sveigjanleiki innan íslensks skólakerfis hefur almennt verið talinn ein af ástæðum þess að brotthvarf íslenskra nemenda frá námi hefur verið með því mesta í Evrópu um nokkurra ára skeið, enda hefur löngum verið auðvelt að snúa aftur til náms á framhaldsskólastigi.
Sá sveigjanleiki hefur þó tekið að minnka á undanförnum árum að sögn Kristjönu Stellu Blöndal, prófessors við Háskóla Íslands, sem rannsakað hefur brotthvarf frá námi um áratugabil.
„Það hefur verið bent á það í sambandi við brotthvarfið hvað íslenska skólakerfið er sveigjanlegt, að framhaldsskólakerfið sé opið og auðvelt fyrir nemendur að koma aftur ef þeir hætta í skóla, en það hefur breyst í verknáminu vegna þess að aðsóknin þar hefur aukist svo gríðarlega,“ segir hún í samtali við Morgunblaðið. „Í gegnum tíðina hafa krakkarnir sem eru í mestri brotthvarfshættu verið krakkarnir sem velja að fara í bóknám en hafa meiri áhuga á verknámi, en það er aðeins að breytast núna.“
Aðsókn jókst en fjármagn ekki
Fyrir aldamót héldu um 30% drengja og 20% stúlkna í verknám að loknu námi, en frá árinu 2000 hafði umsóknum í verknám fækkað með hverju ári þangað til farið var af stað með átak til þess að fjölga nemendum í verknámi fyrir um áratug, sem borið hefur mikinn árangur og aukið aðsókn mjög án þess þó að nægilegt fjármagn til þess að mennta þá alla hafi fylgt til viðbótar.
Við innritun í framhaldsskóla njóta þeir nemendur sem koma beint úr grunnskóla forgangs, og er tryggð skólavist í einhverjum framhaldsskóla fram til 18 ára aldurs. Í Tækniskólanum er aðsókn nýnema úr grunnskóla mest í iðn- og starfsnám, og því komast mun færri eldri nemendur að en vildu í vinsælustu námsleiðirnar, svo sem byggingargreinar, hársnyrtiiðn og rafiðngreinar.
„Það er heilmikill fjöldi nemenda, og ég hugsa að það séu aðallega strákar, sem kannski fóru í hefðbundinn framhaldsskóla, hættu, hafa síðan hug á því að komast inn í starfsnám, en skólarnir hafa ekki fjármagn til að taka á móti þeim sökum þessarar miklu aðsóknar,“ segir Stella.
„Bæði gott og hræðilegt“
Vegna þessa þarf Tækniskólinn að vísa hundruðum nemenda frá á hverju ári, sem að sögn skólameistara eru bæði eldri nemendur sem hafa lokið námi í framhaldsskóla, nemendur sem vilja skipta yfir í iðnnám úr bóknámi og svo nemendur með brotinn námsferil að baki, sem hafa jafnvel flakkað á milli framhaldsskóla og ekki fundið sig.
„Þetta er bæði gott og hræðilegt – það er frábært að það sé svona margt ungt fólk sem hefur kjark til þess að fylgja sínu hjarta og fara beint í iðn- eða starfsnám, en á sama tíma höfum við ekki getað fjölgað plássum hjá okkur í heild síðan 2021, sem kemur eðlilega niður á þeim sem eldri eru,“ segir Hildur. Hún bendir á tvo möguleika í stöðunni: annaðhvort þurfi að auka fjármagn til starfsnámsskólanna eða þá að fleiri skólar þurfi að taka upp starfsnám.
„Við myndum sannarlega taka fleiri inn ef við hefðum meira fjármagn og finna leiðir til þess að koma þeim fyrir í húsnæðinu, en þetta er bara ömurleg staða. Það þarf bara að horfa á kerfið í heild og velta því fyrir sér hvernig hægt sé að breyta þessu.“
