Viðtal Andrésar Magnússonar við Jean-Noël Barrot, utanríkisráðherra Frakklands, í Morgunblaðinu 21. júlí er mikilvægt framlag til umræðunnar um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ekki vegna þess sem ráðherrann sagði heldur vegna þess sem hann kaus að láta ósagt.

Barrot kom hingað í opinbera heimsókn, átti fund með Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra og undirritaði með henni samstarfsyfirlýsingu. Samkvæmt tilkynningu utanríkisráðuneytisins voru tvíhliða samskipti ríkjanna, innrásarstríð Rússa í Úkraínu, málefni Mið-Austurlanda, Evrópumál og norðurslóðir efst á baugi. Í viðtalinu við Morgunblaðið beindist athyglin að allt öðru máli.

Jean-Noël Barrot, utanríkisráðherra Frakklands og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir 20. júlí 2026 (mynd: stjórnarráið).

Andrés spurði hvað eftir annað sömu spurningarinnar: Hefur Frakkland breytt þeirri afstöðu sem það tók árið 2010, þegar franska þjóðþingið samþykkti að styðja aðildarumsókn Íslands með þeim skýru fyrirvörum að sameiginleg sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins yrði grundvöllur samningaviðræðna og að frávik yrðu í algjöru lágmarki?

Barrot svaraði spurningunni aldrei. Hann sagði heiminn hafa breyst, Evrópusambandið hefði breyst og samskipti Íslands og sambandsins hefðu breyst. Allt má þetta til sanns vegar færa en hann sagði ekki að Frakkland hefði breytt afstöðu sinni. Það var einmitt spurningin sem hann var spurður.

Í mars 2012 fór Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra til Parísar til fundar við Alain Juppé, þáverandi utanríkisráðherra Frakklands og forvera Barrots. Tilgangurinn var skýr: að fá Frakka til að greiða fyrir opnun sjávarútvegskaflans í aðildarviðræðunum. Juppé hafði engan áhuga á því og sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður.

Parísarför Össurar sýndi að þegar sjávarútvegur Íslands var annars vegar dugði ekki að semja við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Pólitíska ákvörðunin lá hjá aðildarríkjunum.

Þess vegna er athyglisvert að Barrot skuli ítrekað vísa til þess nú að framkvæmdastjórnin muni leiða viðræðurnar. Það er rétt, en aðeins hálfur sannleikur. Framkvæmdastjórnin semur í umboði aðildarríkjanna. Hún ákveður ekki pólitísku niðurstöðuna. Samningsramminn er mótaður af ríkisstjórnum aðildarríkjanna og þær verða allar að samþykkja niðurstöðuna.

Frakkland verður því ekki áhorfandi heldur einn þeirra aðila sem ráða úrslitum. Nú hvetur utanríkisráðherra Frakklands Íslendinga annars vegar til að segja já við áframhaldandi viðræðum og fullyrðir að þeir hafi engu að tapa. Hins vegar neitar hann að segja hvort Frakkland hafi breytt afstöðu sinni í því máli sem skipti Ísland mestu árið 2010 og 2012. Hann biður Íslendinga um að hefja samningaviðræður áður en Frakkland upplýsir hvaða pólitísku skilyrði það muni setja þegar til viðræðna kemur.

Ef Frakkland er ekki tilbúið að segja hver afstaða þess verður, komi til viðræðna, á hvaða grundvelli getur utanríkisráðherra þess þá fullyrt að Íslendingar hafi „engu að tapa“?

Undirliggjandi skilaboðin eru þessi: Segið já. Þá kemur afstaða Frakklands í ljós.

Í viðræðum Breta við Evrópusambandið um nánara samstarf eftir Brexit dró Frakkland á síðustu stundu fram harðar kröfur um fiskveiðar sem Bretar urðu að kyngja. Sjávarútvegshagsmunir Frakka eru miklir og þeir berjast hart til að ná þeim fram.

Þögn Jean-Noël Barrots gefur Frakklandi fullt svigrúm til að móta afstöðu sína síðar. Á sama tíma biður hann Íslendinga um að veita umboðið áður en sú afstaða liggur fyrir. Er það í raun ekki sami boðskapur og íslensk ríkisstjórn flytur kjósendum?