1,5°C hlýnun er nú óumflýjanleg, segir í nýrri skýrslu Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Halldór Þorgeirsson, formaður Loftslagsráðs, segir mikilvægt að niðurstaða skýrslunnar leiði ekki til þess að fólk missi vonina um að hægt sé að draga úr hnattrænni hlýnun og gefist upp á verkefninu.
„Þessi lýsing á stöðunni kallar á það að við náum miklu hraðari árangri heldur en hefur gerst fram að þessu,“ segir Halldór.
„Þó að staðan sé alvarleg þá er mikilvægt að horfa á stöðuna, sjá þau tækifæri sem felast í þessum umskiptum og ganga í þau. Það er mjög mikilvægt að þetta leiði ekki til þess að fólk missi vonina og gefist upp.“
Skýrslan, sem ber heitið Limiting Overshoot - Navigating exceedance of 1.5°C and pathways towards return, var birt 2. september. Greint var frá efni hennar á vef Stjórnarráðs Íslands í dag. Þar segir að þó ekki takist að halda hlýnun innan 1,5°C markmiðs Parísarsamningsins skipti áfram miklu máli að halda aftur af hlýnun.
„Áhættan eykst með hverri tíund úr gráðu, samkvæmt skýrslunni. Meiri hlýnun eykur meðal annars hættu á hraðari hækkun sjávarborðs, hraðara tapi vistkerfa, fleiri hitabylgjum, gróðureldum og umfangsmiklum breytingum á jöklum og íshellum. Jafnframt eykst hættan á óafturkræfum breytingum loftslags- og vistkerfa. Sum áhrif geta varað áfram jafnvel þó hnattrænt hitastig lækki síðar,“ segir á vef Stjórnarráðsins.
Það verður að segjast að staðan er mjög alvarleg og síðustu ár hafa einkennst frekar af óeiningu heldur en samstarfi.
Ekki ríkir traust milli ríkja um aðgerðir
Parísarsamningurinn var samþykktur árið 2015 á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Eitt af markmiðum samningsins er að koma í veg fyrir að hækkun á hitastigi á heimsvísu verði meiri en 1,5°C. Samkvæmt nýrri skýrslu Umhverfisstofnunar SÞ er það markmið þegar óraunhæft.
„Það er alveg ljóst að við erum ekki að ná árangri og það er fyrst og fremst vegna þess að það eru ennþá mjög mikil átök um þessi umskipti,“ segir Halldór.
Staða alþjóðamála í dag hafi gert enn erfiðara að ná sátt um loftslagsmarkmiðin.
„Það er enn þá verið að halda mjög fast í gamla orkugjafa eins og olíu og kol og gas, þótt það sé í mörgum tilfellum mun hagkvæmara að skipta yfir í endurnýtanlega orku sem ekki veldur þessari röskun á veðrafari. Það hefur orðið rof milli ríkja varðandi traust um aðgerðir. Það verður að segjast að staðan er mjög alvarleg og síðustu ár hafa einkennst frekar af óeiningu heldur en samstarfi.“
Veiking eða hrun AMOC gæti haft víðtæk áhrif
Í skýrslunni er bent á að hættan á að veltihringrás Atlantshafsins, AMOC, verði fyrir óafturkræfum breytingum verði meiri með aukinni hlýnun. Ef takist að halda hámarkshlýnun undir 2°C gæti það dregið úr veikingu kerfisins.
„Veðurstofa Íslands hefur bent á að veruleg veiking eða hrun AMOC geti leitt til staðbundinnar kólnunar á Íslandi og annars staðar í Norður-Atlantshafi, jafnvel þótt jörðin í heild haldi áfram að hlýna,“ segir á vef Stjórnarráðsins.
„Slíkar breytingar geta haft víðtæk áhrif á loftslag, vistkerfi sjávar, orkukerfi og lífsviðurværi á Norðurlöndum. Mikil óvissa er um hvort og þá hvenær slíkum vendipunkti kunni að vera náð, en vitað er að meiri hnattræn hlýnun eykur áhættuna.“
„Þetta er allt að gerast fyrir okkar augum“
Halldór segir hnattræna hlýnun þegar farna að hafa neikvæð áhrif á veðurfar.
„Það eru mjög alvarlegar afleiðingar nú þegar eins og við sjáum í aftakaflóðum, skógareldum og í hitabylgjum. Þetta eru allt afleiðingar af röskun á veðurfari. Síðan þegar horft er lengra fram í tímann þá er það náttúrlega mjög alvarlegt að þessi röskun gæti leitt til veikingar á veltihringrás Norður-Atlantshafsins,“ segir hann.
Veiking AMOC sé ekki aðeins áhyggjuefni fyrir fólk sem býr á norðurslóðum. Sunnar í heiminum geti veikingin leitt til enn hærri hita.
„Það er margt sem bendir til þess að þessi veiking komi til með að auka þessar hitabylgjur í Evrópu. Það þarf ekki frekari vitnanna við og það þarf ekki lengur vísindamenn eða sviðsmyndir. Þetta er allt að gerast fyrir okkar augum.“
