Halla Tómasdóttir forseti Íslands flutti hátíðarræðu á hátíðarstund lýðveldisins á Austurvelli í dag. Hefð hefur verið fyrir því að forsætisráðherra flytji ræðuna, en í fyrra bauð Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra Höllu að flytja ræðuna og sama var í ár.
Halla fór yfir mörg málefni í ræðu sinni og hóf hana á því að Ísland væri heimahöfn þjóðarinnar og í dag fögnuðum við saman sem þjóð, þakka bæri fyrir framfaraskref og huga að framtíðinni.
Halla sagði styrkleika Íslendinga skipta máli á tímum hraðra umbreytinga, átaka, umbreytinga og óvissu.
„Þjóðin er vel menntuð, við njótum endurnýjanlegra orkugjafa og í hafinu í kringum landið eru fengsæl fiskimið. Metnaður, sköpunarkraftur og samheldni landsmanna hafa lagt grunn að velferðarsamfélagi í fremstu röð. Við búum yfir ýmsum styrkleikum sem skipta máli, ekki síst á tímum hraðra umbreytinga, átaka og óvissu. Íslenskt samfélag byggir á trausti, jafnrétti, öflugum innviðum og djúpri tengingu okkar við landið sjálft og við hvert annað. Þeir eru ávöxtur samtals, samvinnu og sameiginlegrar ábyrgðartilfinningar. Þeir byggja á þeirri trú að þótt við séum ekki alltaf sammála þá eigum við samleið.“
Í dag þegar þjóðin fagnar sjálfstæði sínu segir Halla kjörið að ígrunda hver við erum, hvað sameinar okkur og hvert við viljum stefna.
„Í dag fögnum við sjálfstæði okkar, þeim áfanga sem markaði þáttaskil í sögu íslensku þjóðarinnar árið 1944 og lagði grunn að þeirri velsæld og virðingu sem við njótum í dag. En þjóðhátíðardagurinn er ekki aðeins tilefni til hátíðarhalda. Hann er líka kjörin stund ígrundunar, hugleiðinga um hver við erum, hvað sameinar okkur og hvert við viljum stefna. Sjálfstæði er nefnilega ekki aðeins réttur til að ráða eigin málum. Því fylgir líka ábyrgð, ábyrgð á því hvernig við komum fram hvert við annað, hvernig við tökum ákvarðanir og hvers konar veganesti við skiljum eftir fyrir komandi kynslóðir.“
Halla segir flutning Fjallabræðra á laginu Heimahöfn á undan nýársræðu hennar hafa hreyft við henni og fengið hana til að velta fyrir sér á hvaða hátt Ísland er heimahöfn í fleiri en einum skilningi. Halla segir að fram undan séu mikilvægar ákvarðanir um framtíð Íslands og samskipti við aðrar þjóðir.
„Fram undan eru mikilvægar ákvarðanir um framtíð Íslands og samskipti okkar við aðrar þjóðir. Skoðanir eru skiptar. Það er eðlilegt. Skoðanaskipti eru kjarni lýðræðisins. En lýðræði byggir ekki aðeins á skoðanafrelsi á rétti okkar til að vera ósammála. Það byggir ekki síður á hæfni okkar til að hlusta, skilja sjónarmið annarra og leita sameiginlegra lausna. Farsæld samfélagsins veltur á því að við lítum á hvert annað sem samferðafólk fremur en andstæðinga. Við höfum byggt upp samfélag þar sem skoðanaskipti eru eðlilegur og mikilvægur þáttur þjóðlífsins, en líka samfélag þar sem við finnum til sameiginlegrar ábyrgðar hvert á öðru. Í fáum löndum gegna almannaheillasamtök og sjálfboðaliðar jafn stóru og mikilvægu hlutverki og hér. Þetta er dýrmæt arfleifð en ekki sjálfsögð. Við þurfum að rækta hana áfram.“
Í ár eru 40 ár liðin frá leiðtogafundi Ronald Reagan og Mikhail Gorbachev í Höfða og segir Halla fundinn vera öllum áminning um áhrifamátt samtalsins og hann eigi sérstaklega brýnt erindi við Íslendinga hér og nú.
„Hann vekur vonir um að jafnvel á tímum djúpstæðs ágreinings sé hægt að brúa bil, sætta ólík sjónarmið og leita sameiginlegra lausna. Hann minnir okkur einnig á að friður er aldrei sjálfgefinn. Friður er afrakstur vilja, hugrekkis og trúar á gildi þess að halda samtalinu lifandi. Þessi lærdómur má ekki gleymast. Ég held raunar að hann eigi sérstaklega brýnt erindi við okkur Íslendinga hér og nú.“
Segir Halla mikilvægt að þjóðin spyrji hvernig hún geti styrkt sína heimahöfn, hlúð að velferð þjóðarinnar og skapað tækifæri fyrir unga fólkið til að dafna og trúa á framtíðina.
„Þetta eru ekki spurningar sem þröngur hópur, einn stjórnmálaflokkur eða ein kynslóð getur svarað. Þetta eru spurningar sem kalla á víðtækt samtal þjóðarinnar.“
Halla lauk ræðu sinni á því að sjálfstæði þjóðar er lifandi verkefni sem við berum öll sameiginlega ábyrgð á.
„Látum daginn í dag minna okkur á það sem sameinar okkur. Látum hann minna okkur á að Ísland varð sjálfstætt ríki vegna þess að fyrri kynslóðir höfðu trú á sameiginlegri framtíð landsmanna og hugrekki til að láta drauma sína rætast. Nú er komið að okkur að rækta sömu eiginleika; að standa vörð um landið, tunguna og menninguna sem okkur hefur verið trúað fyrir, að halda áfram að móta samfélag þar sem fólk getur verið ósammála án þess að verða óvinir, þar sem fjölbreytileiki er styrkur og þar sem traust, friður og samkennd vísa veginn. Þannig varðveitum við það besta sem Ísland hefur upp á að bjóða og styrkjum okkar heimahöfn. Gleðilegan þjóðhátíðardag.“
