Hamas notaði niðurgrafin rör í eldflaugaframleiðslu – spurningar vakna um áhrif á fráveitukerfi Gaza

Myndskeið frá Hamas, sem birt var árið 2021, sýnir liðsmenn samtakanna grafa upp rör og nýta þau til eldflaugaframleiðslu. Myndskeiðið hefur nú aftur vakið athygli á samfélagsmiðlum í kjölfar mikilla flóða á Gaza, þar sem skemmd fráveitukerfi hafa orðið til þess að regnvatn og skolp blandast saman. Enn hefur þó ekki verið sýnt fram á að rörin sem Hamas fjarlægði hafi verið hluti af starfandi skolpkerfi eða að aðgerðir samtakanna hafi valdið nýlegum flóðum.
Miklar umræður hafa skapast á samfélagsmiðlum um ástand fráveitumála á Gaza eftir úrhellisrigningar sem hófust 6. nóvember.
Á meðal þess sem hefur verið dreift eru myndskeið sem sögð eru sýna liðsmenn Hamas grafa upp lagnir og nýta málminn í eldflaugar sem ætlaðar eru til árása á Ísrael.

Bandaríska dómsmálaráðuneytið fjallaði um myndskeiðið
Í ákærugögnum bandaríska dómsmálaráðuneytisins gegn leiðtogum Hamas er sérstaklega fjallað um myndskeiðið.
Þar er því lýst hvernig liðsmenn samtakanna grafi upp það sem virðist vera vatnsleiðslur, flytji rörin á brott með krönum og noti þau síðan sem hluta af eldflaugum.
Í sömu gögnum er vitnað til ræðu Yahya Sinwar, eins leiðtoga Hamas, frá nóvember 2019.
Samkvæmt frásögninni hafði samtökunum reynst erfitt að útvega rör til eldflaugaframleiðslu vegna takmarkana á innflutningi málma.
Sinwar lýsti því hvernig liðsmenn Hamas hefðu þá fundið rör sem hefðu verið skilin eftir á svæðum sem Ísraelar yfirgáfu árið 2005 og grafið þau upp til að nýta við vopnaframleiðslu.
Þessar upplýsingar styðja að Hamas hafi notað niðurgrafin rör til framleiðslu eldflauga.
Þær staðfesta hins vegar ekki að rörin hafi verið tekin úr starfandi skolpkerfi eða að fjarlæging þeirra hafi valdið bilunum í fráveitu Gaza.
Skolp og regnvatn flæða saman
Samkvæmt skýrslu Samhæfingarskrifstofu Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum, OCHA, frá 13. nóvember hafa flóðin valdið verulegu tjóni á Gaza.
Þar kemur fram að frá upphafi úrkomunnar 6. nóvember hafi yfir 46.000 heimili mögulega orðið fyrir áhrifum, eða um 226.000 einstaklingar.
Tilkynningar höfðu borist um skemmdir á meira en 40.000 neyðarskýlum, auk hundruða salerna og annarra mannvirkja.
Sérstakar áhyggjur eru af því að regnvatn hafi blandast skolpi úr skemmdum fráveitukerfum.
Við Sheikh Radwan-lónið hækkaði vatnsborð um nærri einn og hálfan metra og dælukerfi áttu erfitt með að anna vatnsmagninu.
Sameinuðu þjóðirnar vara við að mengað vatn geti aukið hættu á smitsjúkdómum og skapað alvarlegt lýðheilsuvandamál.
Hver ber ábyrgð á skemmdum fráveitukerfum?
Á samfélagsmiðlum hafa komið fram fullyrðingar um að Hamas beri ábyrgð á hluta fráveituvandans vegna þess að samtökin hafi grafið upp lagnir til vopnaframleiðslu.
Þótt notkun niðurgrafinna röra við eldflaugaframleiðslu sé skjalfest er ekki hægt að draga þá ályktun af myndskeiðinu einu að Hamas hafi fjarlægt starfandi skolplagnir á þeim stöðum þar sem flóðin urðu.
Í skýrslum Sameinuðu þjóðanna er bent á umfangsmiklar skemmdir á fráveitu- og regnvatnskerfum eftir stríðsátök, skort á dælum og varahlutum, takmarkaðan aðgang að eldsneyti og erfiðleika við viðgerðir.
Samtökin hafa einnig gagnrýnt takmarkanir Ísraels á innflutningi búnaðar og hjálpargagna sem nauðsynleg eru til viðgerða og flóðavarna.
Til að ákvarða hvort fjarlæging lagna af hálfu Hamas hafi haft áhrif á nýleg flóð þyrfti meðal annars að staðfesta hvaða lagnir voru fjarlægðar, hvar þær lágu og hvort þær voru enn í notkun.
Fullyrðingar um falsað myndefni
Samhliða umræðunni hafa íslenskir notendur samfélagsmiðla gagnrýnt fréttaflutning af flóðunum og haldið því fram að hluti myndefnis frá Gaza sé framleiddur með gervigreind.
Meðal annars hafa verið birtar veðurspár sem sýna hlýtt veður á Gaza og þær bornar saman við fréttir af kulda og dauðsföllum.
Slíkur samanburður nægir þó ekki til að sýna fram á fölsun. Dagshiti og næturhiti geta verið mjög ólíkir og úrhellisrigning getur valdið hættulegum aðstæðum þótt lofthiti sé tiltölulega hár.
Fréttastofurnar AFP og AP hafa einnig fjallað um dauða níu mánaða barns á Gaza í nóvember. Samkvæmt frásögn föður barnsins og læknis lést það af ofkælingu.
Engin sjálfstæð staðfesting liggur fyrir á því að tiltekið myndskeið sem íslenskir samfélagsmiðlanotendur hafa gagnrýnt hafi verið búið til með gervigreind.
Myndskeiðið vekur engu að síður mikilvægar spurningar
Myndskeið Hamas frá árinu 2021 sýnir að samtökin hafa nýtt niðurgrafin rör í hernaðarlegum tilgangi.
Það vekur eðlilega spurningar um hvaðan efnið kom, hvaða áhrif fjarlæging þess hafði á innviði og hvort sambærilegar aðgerðir hafi átt sér stað annars staðar á Gaza.
Á sama tíma sýna nýjustu skýrslur Sameinuðu þjóðanna að fráveitukerfi Gaza eru illa farin og að blanda skolps og flóðavatns skapar alvarlega hættu fyrir íbúa.
Heimildir
- Bandaríska dómsmálaráðuneytið – ákærugögn gegn leiðtogum Hamas, umfjöllun um myndskeiðið frá 2021.
- OCHA, 9. nóvember 2026 – Humanitarian Situation Report: Heavy Rains in the Gaza Strip.
- OCHA, 13. nóvember 2026 – Humanitarian Situation Report.
- Sameinuðu þjóðirnar, 16. nóvember 2026 – um neyðarástand og skort á vetrarbúnaði á Gaza.
- AFP/AP, 12. nóvember 2026 – fréttir um andlát barns vegna ofkælingar.
- Facebook-færslur Viktors Harðarsonar og Inu Steinke, samkvæmt skjáskotum sem Fréttin.is bárust.