Síðasta áratuginn hefur hlutfall nemenda sem lesa Brennu-Njáls sögu sem hluta af skyldunámi sínu til stúdentsprófs hríðfallið.
Um helmingur framhaldsskóla hefur tekið söguna, sem löngum hefur verið talin höfuðrit íslensks bókmenntaarfs, af leslistum sínum, annaðhvort í heild eða að hluta.
Þetta eru niðurstöður könnunar sem Morgunblaðið framkvæmdi meðal íslenskra framhaldsskóla en 14 af 24 framhaldsskólum sem svöruðu fyrirspurn blaðsins hafa dregið úr lestri Íslendingasagna síðustu árin. Átta skólar hafa alfarið hætt að kenna Njálu og fjórir lesa nú aðeins hálfa söguna.
Kennslan orðin að eins konar þýðingu
Ástæðurnar virðast margþættar en almennur samhljómur er um að stytting framhaldsskólans úr fjórum árum í þrjú vegi þar þyngst. Við hana fækkaði kennslustundum í íslensku og hefur það bitnað á kennslu lengri bókmenntaverka.
Þá segjast kennarar upplifa að geta nemenda til að glíma við Íslendingasögur fari minnkandi, að þeir skilji jafnvel ekki orðskýringarnar sem fylgja sögunum og að kennsla, til dæmis Njálu, hafi í auknum mæli þróast yfir í eins konar þýðingu á textanum fyrir nemendur sem skilja ekki söguna.
Ekki bara uppgjöf gagnvart Íslendingasögunum
Ármann Jakobsson, prófessor í íslenskum bókmenntum fyrri alda við Háskóla Íslands, telur að um ákveðna uppgjöf sé að ræða og bendir á að orðaforðinn í Íslendingasögunum sé álíka flókinn og í skáldsögum frá miðri síðustu öld.
Hann telur skáldsögur Halldórs Laxness til að mynda þyngri texta en Íslendingasögurnar sem hann telur á pari við verk rithöfunda á borð við Gunnar Gunnarsson og Svövu Jakobsdóttur. „Svo kennarar sem gefast upp á Íslendingasögunum eru í rauninni líka að gefast upp á þessum höfundum,“ segir Ármann.
En hvaða þýðingu myndi það hafa fyrir Íslendinga ef við hættum að skilja og hættum að þekkja þennan menningararf sem Íslendingasögurnar eru?
„Ég hef bæði kennt Íslendingasögur Íslendingum og útlendingum,“ segir hann. „Og einn daginn verður kannski bara eins að kenna Íslendingum þetta og útlendingum. En það er ekki góður dagur. Við höfum ákveðna nálægð, við skiljum ákveðna hluti en kannski kemur að því einhvern daginn að við skiljum þá ekkert betur en aðrir.“
Lestu umfjöllunina í heild sinni:
