Fram kemur í skýrslu Fjarskiptastofu um útfösun 2G og 3G farnetskerfanna að hugmyndir um vandræði við neyðarhringingar hafi ekki komið inn á borð þeirra fyrr en í október, rúmum tveimur mánuðum áður en átti að slökkva á sendum landsins. Í skýrslunni er það kallað vendipunktur.
„Nánari upplýsingar sýna að vandinn er flóknari en áður hafði legið fyrir. Sum 4G/5G-tæki geta virst virka eðlilega við almenna notkun og jafnvel stutt almenn VoLTE símtöl, án þess að neyðarsímtöl yfir VoLTE virki með fullnægjandi hætti. Þetta breytir áhættumynd verkefnisins verulega og kallar á aukið áhættumat og frekari mótvægisaðgerðir.“
Í kjölfarið hafi mikil vinna farið af stað til þess að koma í veg fyrir fjölda notenda sem ekki gætu hringt í neyðarnúmerið þegar slökkt yrði á sendunum. Þá voru gefnar út sérstakar leiðbeiningar í nóvember um flutning símtala í 112.
Loks var útfösun og lokun sendanna frestað til 1. júní 2026. Um áramótin var talið að símtækin á landinu sem ekki næðu sambandi við 112 væru um 30.000 talsins en í júní 6000.
Fordæmi frá Ástralíu - Svíar stigu fastar til jaðar
Eins og RÚV hefur fjallað um áður var Ísland fyrsta Evrópuþjóðin til þess að slökkva alveg á kerfunum. Útfösun annar staðar er víða komin langt en ýmsir vankantar hafa orðið til þess að þjóðir hafa beðið með að slökkva á sendunum að fullu.
Ástralir voru þeir fyrstu í heiminum til þess að slökkva á kerfunum. Þar komu upp töluverð vandamál við neyðarhringingar í símanúmerið 000. Slík voru vandræðin að ástralska þingið tók þau sérstaklega fyrir og hóf rannsókn á lokun kerfanna. Það var í mars árið 2024, eða um 19 mánuðum áður en vandinn uppgötvaðist á Íslandi.
Fjarskipta- og fjölmiðlaeftirlit Ástralíu, ACMA, setti skýrar reglur um hvernig fjarskiptafyritæki ættu að bregðast við í aðdraganda lokana þar í landi, í október 2024. Þar var fjarskiptafyrirtækjunum gert að finna þá síma sem ekki styddu neyðarsímtöl og gera þá óvirka.
Í Svíþjóð uppgötvaðist vandinn á svipuðum tíma og á Íslandi, eða um haustið 2025. Sænska fjarskiptastofan, PTS, hefur hins vegar víðtækari heimildir en kollegar hennar á Íslandi og gat gripið inn í.
Það gerðu þeir formlega 21. nóvember þegar þeir kröfðust þess að fjarskiptafyrirtæki landsins, Tele2, Telenor og Tre, myndu hafa uppi á þeim tækjum sem myndu ekki virka, upplýsa notendur og gera tækin óvirk.
Dan Sjöblom, forstjóri PTS, sagði að stofnunin vildi ekki taka þá áhættu að fólk héldi að það væri með virkan síma en gæti síðan ekki hringt í neyðarnúmerið þegar á reyndi.
Vandinn enn ekki að fullu leystur
Í inngangi umræddrar skýrslu kemur fram að vandinn með neyðarhringingum sé ekki að fullu leystur með neyðarhringingar. Enn séu tæki hér á landi sem ekki styðji þessi símtöl og sömuleiðis komi hingað ferðamenn sem lendi í vandræðum með að ná í Neyðarlínuna.
„Í raun má segja að verkefnið um útfösun 2G og 3G hafi klofnað upp í tvö útfösunarverkefni. Annars vegar útfösun 2G- og 3G-kerfa og búnaðar sem vitað var í upphafi að studdist við þá tækni. Sá hluti útfösunarinnar gekk almennt vel.
Hins vegar útfösun 4G-notendabúnaðar sem af tæknilegum ástæðum getur ekki hringt neyðarsímtöl í neyðarnúmerið 112 eftir að slökkt er á eldri farnetum. Þessi hluti útfösunarinnar kom ekki fyllilega í ljós fyrr en á fjórða ársfjórðungi 2025 og gekk ekki eins vel og er ekki að fullu lokið þegar þetta er ritað.“
Fjarskiptastofa hefur þó sett fram tillögur að úrbótum, þar sem þeir óska eftir frekari valdheimildum til þess að stíga inn í þegar þörf krefur eins og RÚV fjallaði um fyrr í dag.
Þá segja þeir nauðsynlegt að skýra regluverk og lagaheimildir er varða starfsemi Neyðarlínunnar betur.
„Skýra þarf lagaheimildir og lagaskil er varða starfsemi Neyðarlínunnar og þá einkum er varðar eftirlit með virkni og samhæfni fjarskiptatæknibúnaðar Neyðarlínunnar. Í útfösunarferlinu hefur reynt á virkni og samhæfni fjarskiptatæknibúnaðar Neyðarlínunnar við farnet landsins. Laga- og ábyrgðarskil eru óljós og óljóst hver fer með eftirlit á fyrirkomulagi og virkni þjónustunnar „alla leið“.
Þessi óskýleiki veldur óskýrri heildarsýn á ferli neyðarsímtala enda í enda, frá almennum notenda í neyð alla leið í gegnum almenn fjarskiptanet, tæknibúnað Neyðarlínunnar og að fjarskipta- og upplýsingakerfum neyðarvarðar Neyðarlínunnar.“
