Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:

„Ekki breyta almennum skóla í hugmyndafræðilegan baráttuvettvang“ er fyrirsögn á grein eftir þrjá skólastjóra í Noregi. Greinina má heimfæra á Ísland og íslenska skólakerfið, því við glímum við sama vanda og hér er líst. 

Norski almenningsskólinn hefur verið stoð kynslóða okkar í samfélaginu. Skólinn þarf að sameina börn með ólíkan bakgrunn, mismunandi kröfur og ólíkar skoðanir í öruggu námsumhverfi. Þess vegna teljum við mikilvægt að ræða hvar mörk skólans liggja – sem á ekki að vera á herðum sveitarfélagsins. 

Varfærni nauðsynleg

Í Randaberg-skólanum höfum við valið að taka varfærna og takmarkandi afstöðu þegar kemur að hugmyndafræðilegum straumum og sérhagsmunum í kennslu og skólaumhverfi. Við stöndum fast í báðar fætur þegar kemur að norskum menningararfi og gildum sem hafa í gegnum tíðina stuðlað að stöðugleika, trausti og góðu samfélagi. 

Þetta á einnig við um mál tengd kyni og sjálfsmynd. Börn og ungmenni  þroskast og sjálfsmyndin mótast með þroska, reynslu, samböndum og tíma. Skólinn þarf að sýna öllum nemendum virðingu og umhyggju, en það þýðir ekki að skólinn eða sveitarfélagið eigi að taka að sér hlutverk stjórnanda í þróun persónulegrar sjálfsmyndar barna.

Þegar flókar spurningar um kyn og sjálfsmynd eru settar fram, eins og eitt afgerandi svar sé til staðar, færist skólinn og sveitarfélagið yfir á svið sem eru fræðilega, siðferðislega og félagslega umdeild.

Hér tel ég að meiri auðmýkt og varfærni sé nauðsynleg.

Það eru foreldrar sem bera aðalábyrgð á uppeldi barna sinna. Skólinn ætti að vinna með heimilinu – ekki taka smám saman yfir málefni sem eiga eðlilega heima í fjölskyldunni.

Stofnanir á vegum sveitarfélaga ættu að vera varkárar við að skilgreina sjálfsmynd barna í málum sem gætu haft mikil og langtíma afleiðingar.

Þessa þróun sjáum við einnig á öðrum sviðum. Sífellt fleiri börn og ungmenni eru móttækileg fyrir greiningum, fagmennsku og meðferðarlegri rökfræði þar sem áður var lögð meiri áhersla á þroska, settum mörkum, nærveru foreldra og tíma. Á sama tíma alast börn upp við gríðarlegan þrýsting frá samfélagsmiðlum og stafrænum umhverfum sem hafa áhrif á sjálfsmynd, andlega heilsu og sjálfsímynd. 

Skólastjórar Randabergsskóla.

Flýta sér hægt

Þetta verður sérstaklega alvarlegt þegar opnað er fyrir óafturkræfar eða mjög íþyngjandi aðgerðir gagnvart börnum. Margir ungir einstaklingar sem eiga erfitt með sjálfsmynd eiga einnig í erfiðleikum með andlega heilsu, einmanaleika eða taugafræðilega frávik. Þá verður varúðarreglan að gilda. Börn þurfa á sjálfsöruggum fullorðnum einstaklingum að halda sem þola óvissu og flýta sér ekki að taka ákveðanir um ferla sem þau síðar sjá eftir. 

En þetta snýst líka um eitthvað stærra en einstök mál. Almenningsskólinn er sjálf undirstaða norsks samfélags. Þar mætast börn frá ólíkum heimilum, menningarheimum og lífsleiðum. Ef traust til almenningsskólans veikist munu efnameiri fjölskyldur leita til einkaaðila eða lokaðra staða. Þá eigum við á hættu að samfélagið verði sundurlausara, þar sem börn alast upp aðskildari frá hvort öðru og með minni skilning á samfélaginu sem þau tilheyra.

Við þetta má bæta að krafa um einkaskóla á Íslandi verður sífellt háværari, ekki að ósekju.

Við verðum að forðast samfélag þar sem almenningsskólinn er smám saman yfirgefinn sem tilboð fyrir suma, á meðan aðrir hafna því. Noregur hefur einmitt náð árangri vegna þess að við höfum haft sterkar sameiginlegar stofnanir sem fólk ber traust til óháð bakgrunni og efnahag. Við verðum að hugsa vel um það traust.

Þess vegna teljum við að skólar verði að halda sig við kjarnahlutverk sitt: þekkingu, öryggi, menntun og samfélag. Ekki hugmyndafræðileg barátta, ekki sjálfsmyndarpólitík og ekki verkefni sem tilheyra foreldrum eða fjölskyldu.

Börn þurfa stöðuga fullorðna einstaklinga, skýran ramma og tíma til að þroskast. Sameiginlegur skóli ætti að vera staður sem sameinar okkur – ekki sundrar okkur.

Ef við missum sameiginlega skólann, missum við eitthvað mun stærra en skólalíkanið – við missum eitt mikilvægasta samfélagið sem heldur Noregi saman.

Heimild: Skole og utdanning | Ikke gjør fellesskolen til en ideologisk kamparena