Páll Vilhjálmsson skrifar:

Fjórar knýjandi ástæður eru fyrir afsögn Þorgerðar Katrínar utanríkisráðherra.

1. Eina stefnumál utanríkisráðherra var að gera Ísland að ESB-ríki. Í tvö ár er fátt gert í utanríkismálum nema að vinna að ESB-aðild. Þjóðin hafnaði þeirri stefnu með skýrum hætti 29. ágúst.
2. Utanríkisráðherra hefur stórskaðað tengsl Íslands og Bandaríkjanna með orðræðu sem verður ekki skilin á annan veg en and-bandarísk. Engin leið er að bæta fyrir nema Þorgerður Katrín axli sín skinn. Afsögn er alþjóðlegt táknmál stjórnmálanna og merkir að ábyrgð er tekin á mistökum.
3. Gagnvart Evrópusambandinu lofaði utanríkisráðherra upp í ermina á sér, að Íslendingar myndu samþykkja aðildarviðræður. Íslenskt nei á höfuðdaginn gerði ESB að alþjóðlegu aðhlátursefni. Ríkjasambandið fær ekki einu sinni viðræður við smáþjóð, hvað þá að aðild komi til greina. Álitshnekkir ESB varð gríðarlegur þann 29. ágúst. Brussel lítur alvarlegum augum á pólitíska handvömm utanríkisráðherra Íslands. Þorgerði Katrínu er ekki treyst í höfuðborg Evrópusambandsins. Orð hennar eru ómarktæk.
4. Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur nær ekki vopnum sínum á meðan Þorgerður Katrín situr í embætti utanríkisráðherra. ESB-uppgjörið sem Þorgerður Katrín neitar þjóðinni um er dragbítur á öll málefni ríkisstjórnarinnar.

Hver og ein af ofantöldum ástæðum er sjálfstætt tilefni til afsagnar Þorgerðar Katrínar. Teknar saman eru undur og stórmerki að utanríkisráðherra sitji enn í embætti rúmum þremur vikum eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna.

Skýringin á þrásetu Þorgerðar Katrínar er einföld. Formaður Viðreisnar neitar að horfast í augu við pólitískan veruleika. Kristrún forsætisráðherra getur ekki þvingað Þorgerði Katrínu úr embætti. Ríkisstjórnarsamstarfið er í húfi.

Tilraunir utanríkisráðherra til að draga athyglina frá eigin stöðu lýsa örvæntingu. Í samvinnu við aðgerðamiðstöðina á Efstaleiti var sett á flot gömul frétt að Trump Bandaríkjaforseti hafi hringt í þáverandi forsætisráðherra, Bjarna Benediktsson, til að ræða stöðu Íslands á Norður-Atlantshafi. Hnattstaða Íslands er þekkt staðreynd, skyldi ætla. Önnur tilraun að efna til ófriðar er kjördæmamálið. Þorbjörgu dómsmálaráðherra, fyrir hönd utanríkisráðherra og flokkssystur, var falið að kynna til sögunnar ekki-þingmál, sem var beint til forseta alþingis, en ekki lagt fram á þingi sem ríkisstjórnarmál. Deilur um þingmannafjölda hvers kjördæmis eru sígild smjörklípa til að valda ys og þys út af engu.

Ófriðareldar sem Þorgerður Katrín kveikir hingað og þangað til að fá umræðu um önnur mál en hennar eigin pólitísku stöðu gera illt verra, bæði fyrir hana sjálfa og ríkisstjórnina í heild. Pilsaþyturinn í stjórnarráðinu gerir ekki annað en að blása lífi í önuglyndi í garð ríkisstjórnar sem komin er fram yfir síðasta söludag.

Pólitísk þróun mála næstu vikur og mánauði getur orðið á tvennan veg. Í fyrsta lagi að Þorgerður Katrín sitji sem fastast og ríkisstjórnin verði stefnulaust rekald. Einhver önnur ástæða en þráseta Þorgerðar Katrínar verður opinber skýring á falli ríkisstjórnarinnar. En, horft tilbaka, verður augljóst að röng viðbrögð við úrslitunum 29. ágúst mörkuðu óafturkræfa atburðarás.

Í öðru lagi gæti Þorgerður Katrín séð að sér næstu daga, áttað sig á að staða hennar er óverjandi. Torlæsi ráðherra á pólitíska stöðu eykur ekki líkur á þessum útveg. Þorgerður Katrín gæti skipt á embættum við samflokksráðherra, Hönnu Katrínu atvinnuráðherra eða Þorbjörgu dómsmálaráðherra. Tæplega þó Daða Má í fjármálaráðuneytinu. Áhættu af axarsköftum í ráðuneyti fjármála vill Kristrún ekki taka á tímum verðbólgu og hárra vaxta. Kannski að ríkisstjórnarflokkarnir þrír búi til hringekju ráðherraskipta til að Þorgerður Katrín haldi andlitinu. Tiltækið yrði kynnt sem uppstokkun á miðju kjörtímabili í bland við nýjar áherslur. Ólíklegt er að þessi leið bjargi hamingju ríkisstjórnarinnar. Leiðin var fær strax eftir úrslitin á höfuðdaginn. Tímasetningar í pólitík skilja á milli feigs og ófeigs.

Ósigurinn 29. águst veitti ríkisstjórninni svöðusár. Örugg og fumlaus viðbrögð við ósigrinum gátu mögulega komið í veg fyrir ígerð og drep. Ríkisstjórn Kristrúnar fær þau eftirmæli að tapa stórt í Evrópumálum og bregðast illa við. Er þjóðin fellir dóm eiga valdhafar ekki að svara með hroka. Þjóðin sló met í kosningaþátttöku á höfuðdaginn. Er til of mikils mælst að ráðherrar leggi við hlustir?