„Umbrotin við Grindavík sýna hvernig gliðnun, misgengi og kvika vinna saman á flekamótum Íslands.“ Þetta eru inngangsorð kynningar á nýrri rannsókn alþjóðlegs hóps jarðvísindamanna, sem birtist í bandaríska vísindatímaritinu Geophysical Research Letters í vikunni.
Rannsóknin er byggð á umfangsmiklum mælingum á umbrotunum á Reykjanesskaga frá 2021 til 2025. Ein meginniðurstaðan er að jarðskorpan á umbrotasvæðinu gliðnaði um næstum fjóra metra á þessum örfáu árum, þar af um allt að tvo og hálfan metra í einum rykk, daginn sem Grindavík var rýmd.
Þeir Gregory De Pascale dósent og prófessorarnir Halldór Geirsson og Þorvaldur Þórðarson voru fulltrúar Háskóla Íslands í þessari miklu rannsókn. Þorvaldur, sem er prófessor í eldfjallafræði og bergfræði, fór yfir helstu niðurstöður þessarar tímamótarannsóknar í Speglinum á föstudag.
Efast um ríkjandi kenningar
Rannsakendur, og Þorvaldur þar á meðal, efast um ríkjandi kenningar um að einstök kvikuinnskot á nokkurra kílómetra dýpi hrindi af stað eldgosum og hamförum sem þessum, líklegra sé að þar séu stærri kraftar á ferðinni, og þá einkum hreyfingar sjálfra jarðskorpuflekanna.
Þorvaldur segir niðurstöður rannsóknarinnar renna stoðum undir þetta, benda til þess að meginorsök umbrotanna sé stöðug gliðnun flekaskilanna undir Íslandi á löngum tíma, þar sem spenna byggist hægt og rólega upp á flekamótunum uns skorpan gefi sig að lokum. Önnur merkileg uppgötvun er svo sú, að svo virðist sem svokallað sniðgengi, það er að segja lárétt hliðrun flekanna, hafi hrint þessari miklu umbrotahrinu af stað, en gliðnunin síðan tekið yfir þegar á leið.
Telur hættumat byggt á röngum forsendum og litlar líkur á gosi
Þorvaldur efast líka um að stórir kvikugangar teygi sig suður til Grindavíkur og langleiðina norður að Vogum. Sé þetta rétt túlkun á gögnunum, segir hann, muni það gjörbreyta gildandi hættumati á svæðinu, „vegna þess að ein af undirstöðunum að því hættumati sem liggur fyrir við Grindavík er það, að menn hafa talið að kvika sé undir Grindavík. En ef hún er ekki undir Grindavík, þá breytist hættumatið.“
Þá telur hann einnig að svo mjög hafi dregið úr og hægt á landrisi og kvikuinnflæði í kvikugeymsluna undir Svartsengi og Sundhnúksgígaröðinni að ólíklegt sé að kerfið hafi nægan drifkraft í enn eitt eldgosið. Það segir hann góðar fréttir, því full kvikugeymsla þýði „fullt af hitaorku til að halda áfram að hita upp jarðhitakerfið og keyra virkjunina áfram."
Hlusta má á viðtalið við Þorvald í spilaranum hér að neðan.
