Þegar verðbólga mældist 5,6 prósent í ágúst opnaðist heimild til að segja upp stöðugleikasamningunum svokölluðu þann 1. september þar sem forsendur samningsins voru brostnar. Bæði stéttarfélögin og Samtök atvinnulífsins hafa heimild til að segja upp samningunum.
Í tilkynningu frá Samtökum atvinnulífsins segir að fulltrúar þeirra hafi fundað með aðilum gildandi kjarasamninga og stjórnvöldum eftir að forsendubresturinn varð ljós.
„Afstaða SA er skýr. Við viljum að kjarasamningarnir haldi út samningstímann og stöndum við þær umtalsverðu launahækkanir sem fram undan eru. Viðbrögðin við forsendubrestinum geta hins vegar ekki verið meiri kostnaður sem eykur verðbólgu og heldur vöxtum háum. Jafnframt þurfum við að ráðast að rót vandans og styrkja umgjörð vinnumarkaðarins,“ er haft eftir Bjarna Benediktssyni, framkvæmdastjóri SA, í tilkynningunni.
Stjórnin kom sér saman um fimm áherslur sem kynntar voru formönnum og fulltrúum Eflingar, Starfsgreinasambands Íslands, Samiðnar, VR, Landssambands verslunarmanna og fagfélaganna á fundi í dag.
Í fyrsta lagi sé farsælast að kjarasamningar haldi gildi sínu, í öðru lagi að fyrirtæki haldi aftur af verðhækkunum og í þriðja lagi að ekki verði samið um frekari kostnaðarauka. Muni SA þar með ekki samþykkja viðbragð við forsendubresti sem felur í sér frekari kostnaðarauka, þar á meðal hækkun launa.
Fjórða áherslan er að ekki verði samið um ný vinnumarkaðstengd réttindamál og sú fimmta að styrkja þurfi umgjörð vinnumarkaðsins. Að þeirra mati er löngu tímabært að aðilar vinnumarkaðsins og stjórnvöld hefji formlegt samtal um umbætur á íslenskum vinnumarkaði.
„Það er að mati SA ein meginforsenda þess að verðbólguvæntingar hjaðni.“
Þriðjungur geri ráð fyrir fækkun starfsfólks
Við ákvörðunina hafi stjórn SA tekið mið af viðkvæmri stöðu efnahagslífsins og versnandi rekstrarhorfum fyrirtækja. Vísað er í könnun Gallup fyrir SA og Seðlabanka Íslands en niðurstöður hennar sýndu að væntingar stjórnenda stærstu fyrirtækja landsins til næstu sex mánaða hafi ekki verið lægri frá árinu 2018.
34 prósent fyrirtækja gera ráð fyrir fækkun starfsfólks næsta hálfa árið á meðan níu prósent búast við fjölgun. Fjögur af hverjum tíu fyrirtækjum gera ráð fyrir minni hagnaði í ár heldur en á liðnu ári. Launakostnaður hafi mikil áhrif og telja stjórnendur það vera ástæðuna fyrir hærra verði.
Við undirritun langtímakjarasamninganna frá 2024 hafi atvinnulífið gengið að ystu mörkum. Síðan þá hafi launahækkanir orðið meiri en samningar kváðu á um og á sama tíma hafi verðmætasköpun staðið undir kostnaði. SA telur markmið kjarasamninganna vera óbreytt en það eru minni verðbólga, lægri vextir og aukinn kaupmáttur.
„Við stöndum við samningana. Næsta verkefni er að styrkja umgjörð vinnumarkaðarins,“ er haft eftir Bjarna.
