Lélegir innviðir í samgöngum draga niður samkeppnishæfni Íslands. Sums staðar á Vestfjörðum er vegakerfið okkar ekkert betra en það var 1950. Vegirnir þola engan veginn alla þá þungaflutninga sem um þá fara. Mikilvægt er að efla strandsiglingar á nýjan leik. Núverandi ríkisstjórn bætir milljörðum á milljarða ofan í viðhald á vegakerfinu, nokkuð sem hefur verið vanrækt hingað til. Eyjólfur Ármannsson, innviðaráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Eyjólfur Ármannsson - 2
Það eru stórir og umdeildir málaflokkar undir þínu ráðuneyti. Samgöngumálin, þar verður manni nú hugsað til nafns ráðuneytisins, innviðaráðuneytið. Þessi ríkisstjórn, hún tekur við risastórri innviðaskuld. Það er ekkert hægt að segja annað en að vegakerfið á Íslandi hefur verið vanrækt í allmörg ár og er illa statt víðs vegar á landinu. Það var náttúrlega alger framkvæmdaþurrð, má segja, í tíð síðustu ríkisstjórnar í þínum málaflokkum og fleiru. Eitt af því sem hefur verið deilt um í samgönguáætlun, það er gangagerð og forgangsröðun í því. Ef við horfum á þetta, hver eru stóru verkefnin þegar kemur að þessum stóra málaflokki sem er undir hjá þér í samgöngumálunum?
„Já, í samgöngumálum. Í fyrsta lagi þá hefur þetta verið vanræktur málaflokkur. Ég held það séu margar ástæður fyrir því að við klárum að byggja hringveginn, klárum að byggja bundið slitlag á helstu vegi og svo framvegis. Og svo virðist sem að það hafi dregið úr fjárfestingum í innviðum. Svo lendum við í efnahagshruninu 2008 og þá var allt skorið niður. Og svo lendum við aftur í Covid. Mér finnst nánast að við séum fyrst núna að jafna okkur kannski eftir hrunið, ég veit það ekki. En við höfum verið að eyða 0,5 til 0,6% af vergri landsframleiðslu til samgöngumála. Og það er of lítið. Það hefur verið langt undir meðaltali OECD, ég held við séum með eitt lægsta hlutfallið þar sem er alls ekki nógu gott vegna þess að við ættum raunverulega að vera hærri en meðaltalið af því við búum fámenn í stóru landi. Ég tel að við ættum tvímælalaust að fara sem fyrst upp í 1% og við stefnum að auknum fjárframlögum í málaflokkinn. Það var skýrsla frá Alþjóðaefnahagsráðinu eða Davos ráði. Þar er samkeppnishæfni Íslands dregin niður út af lélegum innviðum.
Þetta er farið að hafa veruleg áhrif á samkeppnishæfni landsins af því að góðar samgöngur náttúrlega auka hagkvæmni samfélagsins og auka framleiðni þannig. Þannig að þetta er farið að vera verulegt áhyggjuefni og við ætlum núna að setja aukinn kraft í jarðgangagerð og innviði og núna á næstu árum erum við að fara úr 12,3 milljörðum króna á ári í viðhald, upp í 17,5 milljarða núna í ár og svo upp í 20 á næstu árum. Það er veruleg breyting. Við bættum við þremur milljörðum á síðasta sumri í viðhald og það mæltist gríðarlega vel fyrir. Vegagerðin fékk mjög jákvæð viðbrögð í öllum landshlutum og við vonuðumst til þess að gera enn þá meira af þessu með þessum peningum sem ég nefndi.
Það sem er líka búið að gerast er eins og bara fiskeldið á Vestfjörðum, það er búið að auka þungaflutninga í Dölunum mjög mikið. Við sjáum bara strax á vegunum, sjáum fréttaflutning og þegar við keyrum þessa vegi, þeir eru miklu verri. Og það er sums staðar eins og í Gufudalssveitinni, Djúpafirði og Gufufirði, þar er bara eins og þú ert að keyra veginn yfir Ódrjúgsháls þarna. Þetta er bara eins og að keyra um 1950.
Nýi vegurinn verður kláraður vonandi á næstunni, á næsta ári eða þarnæsta ári, þannig að það stendur til bóta og svo Dynjandisheiði. En bara þessi leið, þar sem er gríðarleg verðmætaaukning, þessir vegir voru ekki byggðir fyrir þessa þungaflutninga. Við erum líka að sjá bara aukna þungaflutninga í landinu, meðal annars vegna þess að strandsiglingar hafa dottið eiginlega upp fyrir.“
Já, þær náttúrlega detta niður og hverfa nær alveg, er það ekki svona þegar Ríkisskip …?
„Jú, Ríkisskip voru seld, það var einkavætt. Kannski ekkert svo röng ákvörðun þess tíma. En svo hófust aftur, ég held 2013, þá hófust aftur strandsiglingar, bæði skipafélögin voru með strandsiglingar. Eimskip hætti með það núna út af verksmiðjunni á Húsavík. Þannig að Samskip er núna með strandsiglingar. En það er gríðarlega þjóðhagslega hagkvæmt fyrir okkur að auka strandsiglingar og ég skipaði starfshóp um strandsiglingar, fékk skýrslu núna í febrúar 2026 um hvað þarf til, hún heitir Strandsiglingar alfaraleið, hvað þarf til, og þar eru tillögur um aðgerðir sem við ætlum að vinna eftir. Þetta eru sjö tillögur og það verður fyrst og fremst skoðað, það eru kolefnisgjöldin, að þau verði lögð af. Og svo líka við beitum okkur fyrir því að ETS-gjöldin, þau verði með svipuðum hætti innanlands, þannig að þau verði bara einfaldlega felld niður. Ég skil ekki af hverju þessi ETS-gjöld séu á innanlandssiglingum, eða sem sagt strandsiglingunum.
Svo hefur verið skoðað með vitagjöld, hafnargjöld og annað slíkt. Og svo þarf bara að mæla þá ábatann af því að setja siglingar á ströndina. Við erum eyja hérna í Norður-Atlantshafi. Að sjálfsögðu má nota hafið í kringum eyjuna sem alfaraleið með strandsiglingum. En fólk vill allt fá vöruna helst bara í gær, þannig að það er þetta just-in-time moment sem stendur okkur svolítið fyrir þrifum. En það er líka svona hæg, þolinmóð vara, það ætti að vera hægt að setja þolinmóða vöru, byggingarvörur og aðrar vörur inn á ströndina.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
