Eini flokkurinn sem berst gegn stríði Rússa í Úkraínu hefur verið útilokaður frá þingkosningum um helgina. Stjórnvöld í Kreml hampa hermönnum í framboði.
Kosið verður um 450 sæti í Dúmunni, neðri deild rússneska þingsins, auk fulltrúa á héraðsþing og héraðsstjóra víðs vegar um landið fram á sunnudag. Á kjörtímabilinu hefur Sameinað Rússland, flokkur Pútíns forseta, haft yfir 300 sæti í Dúmunni.
Fólk í Yabloko handtekið
Stjórnvöld hafa alla þræði í höndum sér varðandi það hver fær að bjóða sig fram. Yabloko er eini flokkurinn sem eftir er sem berst gegn innrásarstríði Rússa í Úkraínu. Dómstólar hafa bannað framboð hans í þingkosningunum.
Lögregla hefur handtekið flokksmenn. Lev Shlosberg, einn af leiðtogum flokksins, var dæmdur í ellefu ára fangelsi og annar, Maksim Kruglov, hlaut sjö ára dóm. Báðir höfðu gagnrýnt grimmdarverk Rússlandshers í Úkraínu.
Annar helmingur sæta Dúmunnar er kjörinn í framboðslistakosningum, hinn helmingurinn í einstaklingskosningum. Nokkrir frambjóðenda Yabloko eru enn í framboði þar.
Allir flokkarnir sem fá að bjóða fram eru hlynntir innrásarstríðinu. Dmitry Dubrovsky, rússneskur mannréttindasérfræðingur, sem flúið hefur land, segir í samtali við fréttastofu að erfitt sé fyrir andstæðinga stríðsins að láta viðhorf sín í ljós í kosningunum, þegar Yabloko er farinn af kjörseðlinum.
Umdeilt ákall útlægra stjórnarandstæðinga
Ekkja stjórnarandstæðingsins Alexei Navalny og fleiri útlægir stjórnarandstæðingar hafa hvatt fólk til að kjósa einhvern annan flokk en flokk Pútíns, Sameinað Rússland. Sú nálgun hefur verið gagnrýnd.
„Þetta kann að vera rökrétt frá pólitísku eða pragmatísku sjónarhorni en siðferðilega er það þýðingarlaust því þótt þú kjósir ekki þennan tiltekna flokk eru allir flokkarnir í Dúmunni skipaðir glæpamönnum,“ segir Dubrovsky.
Allir flokkarnir sem fái að bjóða fram séu hlynntir stríðinu. „Þess vegna væri mjög skrýtið að velja einn eða annan flokk til að kjósa.“ Annar möguleiki fyrir kjósendur á móti stríðinu sé að einfaldlega skila auðum kjörseðli eða ógildum.
Enn frekar hefur verið hert að málfrelsi síðan Rússlandsher hóf allsherjarinnrás 2022. Síðan þá hefur verið harðbannað að gagnrýna stríðsreksturinn. Útlægir rússneskir fjölmiðlar hafa fjallað um að það sé lítil sem engin pólitísk umræða og einn þeirra, Vlast, segir að þingkosningarnar séu farnar að líkjast forsetakosningum að því leyti að eini sýnilegi stjórnmálamaðurinn sé Pútín.
Enginn frambjóðandi mætti til kappræðna
Komið hefur fyrir að enginn frambjóðandi hafi mætt til kappræðna í sjónvarpi fyrir héraðskosningarnar sem einnig verða um helgina. Myndbönd hafa verið í dreifingu á samfélagsmiðlum af tómum sjónvarpsstúdíóum. Sjónvarpsstöðvarnar hafa sent út þrátt fyrir að enginn hafi mætt. Þá er þáttastjórnandi sem býður góða kvöldið, tilkynnir áhorfendum að enginn frambjóðandi hafi mætt til kappræðnanna og svo kveður hann. Þetta þykir lýsandi fyrir stöðuna og að lítið sem ekkert sé verið að takast á.
Hermönnum hampað
Athygli hefur vakið að töluvert af hermönnum sem hafa barist á víglínunni í Úkraínu eru í framboði. Hæstráðendur í Kreml hafa talað um þá sem hina nýju elítu í landinu og þeim hefur verið hampað. Það er túlkað sem tilraun stjórnvalda til að fá fleiri til að ganga í herinn.
Orðrómur um herkvaðningu – Pútín segir hana ekki á dagskrá
Síðustu mánuði hefur verið í umræðunni að stuttu eftir kosningar ætli stjórnvöld að efna til herkvaðningar. Pútín hefur þó sagt að svo verði ekki. Engu að síður hefur verið titringur vegna orðrómsins og fregnir hafa borist af því að fólk, og þá einkum ungir karlar, hafi flúið land í öryggisskyni.
28 ára gamall maður sem nýlega flutti til Georgíu segir að aðalástæðan hafi verið hömlur á aðgengi að internetinu. „Hér í Georgíu get ég unnið vinnuna mína í símanum. Í Rússlandi er það mun erfiðara. En auðvitað hræða líka sögusagnir um herskyldu. Þótt ég falli í herskylduflokk C, sem þýðir að ég verði ekki kallaður í herinn á friðartímum, veit maður aldrei hvað gerist næsta dag. Ég ákvað að flytja vegna þessara tveggja þátta,“ sagði hann í viðtali við AP.
Þrýst á ríkisstarfsmenn að kjósa
Fregnir hafa borist af því að yfirmenn ríkisstofnana þrýsti á undirmenn sína að mæta á kjörstað. Dubrovsky segir að ekki aðeins sé þrýst á fólk að mæta á kjörstað, heldur að kjósa Sameinað Rússland, flokk Pútíns. Hann segir að vinsældir þess flokks fari hratt minnkandi, þvert á vinsældir Pútíns, sem virðist standa í stað. Forsetinn njóti meiri vinsælda en flokkurinn. Dubrovsky kveðst telja að flokkurinn njóti stuðnings um 35 til 40 prósenta landsmanna. Þó verði að hafa í huga að hann hafi heljartak á fjölmiðlum og áróðri og nýti hvert tækifæri til að breiða hann út.
Refsingar andstæðinga minni á tíma Stalíns
Eins og áður kom fram hafa í það minnsta tveir flokksmanna Yabloko fengið langa dóma nýlega. Dubrovsky segir Rússland ekki vera orðið einræðisríki á borð við það sem það var á tímum Stalíns. Staðan sé líkari því sem hún var þegar Leoníd Brésnév var leiðtogi Sovétríkjanna, seint á sjöunda áratugnum og snemma á þeim áttunda. Kúgun stjórnvalda á almenningi hafi þó vissulega færst í þá átt sem hún var á tímum Stalíns. Dómar og refsingar gegn þeim sem andmæli stríðinu eða Pútín minni þó á stjórnarfar Stalíns. Á tímum Sovétríkjanna hafi fólk fengið allt að sjö ára fangelsisdóm fyrir and-sovéskar yfirlýsingar. Í dag geti fólk fengið allt að 15 ára dóm fyrir að láta í ljós andstöðu við stríðið.
Fólk sem sakfellt er fyrir landráð eða einhvers konar samvinnu við Úkraínu getur átt yfir höfði sér 20 til 25 ára fangelsisdóm, segir hann.
Dubrovsky kveðst telja að meirihluti Rússa sé ekki endilega einlægir andstæðingar stríðsrekstursins, né heldur hlynntur honum. Almenningur sé almennt orðinn þreyttur á stríðinu og að það hafi komið í veg fyrir að stjórnvöld réðust í herkvaðningu. Annars vegar þurfi stjórnvöld fleiri í herinn en að hins vegar geti þau það ekki vegna kraumandi óánægju með stríðið. Það sé því þannig að þrátt fyrir kúgandi stjórnarhætti séu ráðamenn alltaf upp að vissu marki háðir ríkjandi viðhorfum í samfélaginu.
