„Það er freistandi að halda að leikurinn sé tapaður. Að börn dagsins í dag muni aldrei aftur velja bækur fram yfir skjái. Að tæknin hafi einfaldlega unnið,” segir töframaðurinn og kennarinn Einar Mikael Sverrisson í aðsendri grein á vef Vísis í gærkvöldi sem vakið hefur athygli.
Í greininni hafnar Einar þessari svartsýni og segir vandann ekki liggja hjá börnunum heldur fullorðnum. Hann leggur áherslu á að lestur byrji á heimilinu og að fyrirmyndir skipti sköpum. Þá rekur hann sögu móður sem náði að snúa þróuninni við hjá dóttur sinni með einfaldri breytingu.
„Töfralausnin er ekki ný, hún er ekki flókin og hún er ekki í höndum skólakerfisins. Hún byrjar heima,“ segir Einar og rifjar upp að hann muni enn eftir kvöldunum þegar mamma hans las fyrir hann Grímsævintýrin.
„Það var heilagasta stund dagsins, heimurinn hægði á sér og hugurinn opnaðist. Ég sofnaði rólegur, fór inn í nóttina með ímyndunaraflið lifandi og draumana fulla af töfrum. Þetta er ekki minning úr heimi sem er horfinn, þetta er venja sem við höfum hætt að rækta,“ segir hann og bætir við að vandinn sé ekki börnin og hann sé ekki að þau vilji ekki lesa.
Skjáirnir eru alltaf til staðar
„Vandinn er sá að þau fá stöðugt eitthvað sem er auðveldara, hraðara og meira ávanabindandi. Skjáirnir eru alltaf til staðar, án marka og án mótvægis. Við fullorðna fólkið höfum gefist upp. Börn hætta ekki að lesa, þau hætta þegar við sýnum þeim að lestur skiptir ekki lengur máli,“ segir hann.
Hann tekur síðan nærtækt dæmi og nefnir fjölskyldu með tvö börn á grunnskólaaldri þar sem eru skýr mörk; engar spjaldtölvur í frjálsu flæði, enginn sími í höndum barna og sjónvarp ekki sjálfgefið.
„Í staðinn eru bækur, leikföng og samvera. Útkoman? Börnin eru lífsglaðari, rólegri og með betri einbeitingu og sterkari innri kjarna. Börn sem eru betur í stakk búin til að takast á við lífið. Þegar þau ferðast er alltaf bók við höndina, ekki af því að þau þurfa heldur af því að þau velja það sjálf að lesa,“ segir hann og nefnir svo annað dæmi.
Mögnuð breyting
„Ég hitti líka móður sem sagði mér frá dóttur sinni sem hafði misst stjórn á skjánum eða réttara sagt, skjárinn hafði tekið stjórn á lífi hennar. Móðirin ákvað ekki að banna allt, hún byrjaði á sjálfri sér og fór að lesa. Hægt og rólega fór dóttirin að setjast hjá henni síðan vildi hún fá sína eigin bók. Síðan fór hún sjálf að velja lesturinn. Í dag er lesturinn númer eitt hjá þessari stelpu. Ekki vegna reglna. Heldur vegna fyrirmyndar.“
Að mati Einars þurfum við að hætta að kenna tækninni um, þeir séu ekki uppalendur barna okkar, heldur við sjálf. Með öðrum orðum segir hann að við séum ekki að berjast við skjái heldur eigin venjur.
„Börn eru hermikrákur, þau gera ekki það sem við segjum þeim að gera þau gera það sem þau sjá okkur gera. Ef við erum alltaf í símanum þá verða þau það líka. Ef við lesum þá vilja þau lesa.“
Að mati Einars er ekki hægt að setja þetta verkefni á herðar skólakerfisins. Segir hann að kennarar standi vaktina á hverjum degi og geri sitt allra besta. En þeir geti ekki keppt við barn sem fær ótakmarkað aðgengi að skjám heima. Hann bætir við að það sé viðbúið að foreldrar mæti mótstöðu ef þeir fara þessa leið.
„Börn munu kvarta þau munu biðja um skjáinn og þau munu reyna að semja. En ef við stöndum stöðug þá breytist eitthvað. Þau finna róna. Þau finna ímyndunaraflið vakna. Þau finna að þau þurfa ekki stöðuga örvun. Þá gerast töfrar.“
Grein Einars má lesa í heild sinni hér.
