Dagur B. Eggertsson, þingmaður og fyrrverandi borgarstjóri, segir að Ísland skiptist í tvö lönd, Evruland og Krónuland.
„Stóru útflutningsfyrirtækin okkar, nánast öll stærstu fyrirtæki landsins, gera upp í erlendri mynt. Flest í evrum, einhver í dollurum, og það sem mestu skiptir: taka lán í sömu mynt með lágum vöxtum,“ segir Dagur í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag.
Á sama tíma bendir hann á að heimilin sitji eftir í krónunni og borgi 100 milljarða á ári í hærri vexti fyrir vikið.
„Hundrað milljarða meira í vexti, á hverju ári. Ungt fólk og fyrstu kaupendur, sem komast ekki inn á húsnæðismarkaðinn, eru sannarlega í Krónulandi,“ segir hann.
Hafa eignast 60% af eignunum frá 2014
Dagur segir í grein sinni að á síðustu árum höfum við horft upp á það að stórútgerðin, í krafti arðs af þjóðarauðlind, hafi ekki bara keypt upp gríðarlega mörg fyrirtæki í sjávarútvegi, þannig að þar hefur samþjöppun orðið, heldur gríðarlega mörg fyrirtæki í öðrum atvinnurekstri. Vísar Dagur í nýja skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem hann segir staðfesta þetta.
„Stóra myndin í skýrslunni er sú að 20 stærstu útgerðir landsins og eigendur þeirra áttu samtals eignir í öðrum fyrirtækjum fyrir yfir 406 milljarða króna í lok árs 2024. Útgerðirnar hafa eignast yfir 60 prósent af þessum eignum frá 2014, á tíu árum. Fimm fjölskyldur og eitt kaupfélag eiga 82% af þessum eignum.“
Dagur segir að skýrslan sé ekki tæmandi og stórir og ráðandi hlutir eigenda útgerðarfyrirtækjanna í 50 milljarða fyrirtækjasamstæðu Ísfélagsfjölskyldunnar séu ekki þar.
„Ekki heldur hlutur eigenda Samherja í Eimskip eða hlutur þeirra og eigenda Síldarvinnslunnar í Sjóvá. Ástæðan er skortur á rekjanleika og gagnsæi sem mikilvægt er að bæta úr.“
Gagnrýnir Morgunblaðið
Dagur segir að samþjöppun í þessu fákeppnislandi sé það sem við þurfum síst á að halda.
„Útgerðin hefur líka keypt sig inn í fjölmiðla og sett peninga annað til að hafa áhrif. Áhrifin á ritstjórnarstefnuna sjáum við meðal annars hér í Morgunblaðinu. Þar hafa aðeins verið skrifaðar skammir um áðurnefnda skýrslu í Staksteinum, en engar fréttir. Það þykir mér frétt. Útgerðin á blaðið,“ bendir hann á.
Hann segir að þetta ægivald fjármuna og áhrifa hafi fundist sterkt á Alþingi í þeirri baráttu sem fram fór síðasta sumar fyrir leiðréttingu á veiðigjöldunum.
„Það var barátta um að þjóðin fengi eðlilegan arð af auðlindum. Gegn því var fjárhagslegu afli og margs konar áhrifum beitt af hörku. Spáð var endalokum sjávarútvegs víða um land. Ekkert af þeim dómsdagsspám átti við nokkur rök að styðjast.“
Dagur segir að lokum að nú eigi að beita þessu sama afli fjármagns og áhrifa – af sömu hörku – í gegnum sömu fjölmiðla í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna við ESB.
„Til hvers? Til að heimilin geti ekki létt af sér 100 milljarða vaxtaoki. Til þess að önnur fyrirtæki, lítil og meðalstór, geti ekki fengið að keppa á jafnréttisgrunni. Það á að verja þessa sérstöðu. Það á að verja þessa sérhagsmuni, gegn almannahagsmunum.“
