Í fyrradag birtist í Welt reglulegt bréf frá útgefandanum, Ulf Poschardt, sem ber heitið „Die unerträgliche Sprache der deutschen Politik“ og gæti útlagst sem „Óbærilegt tungutak þýskra stjórnmála“. Poschardt leggur í upphafi út af einum áhrifamesta heimspekingi tuttugustu aldar, landa sínum Martin Heidegger sem amaðist við úrkynjun tungumálsins sem yrði sífellt tæknilegra á kostnað dýpri skynjunar. Poschardt segir mikla afturför hafa orðið í pólitískri umræðu undangengna áratugi. Tal stjórnmálamanna okkar tíma blikni í samanburði við ræður Helmuts Kohl kanslara og forsetanna Romans Herzog og Richards von Weizsäcker. Slíkir mælskumenn fyrirfinnist ekki lengur. Núverandi forseti, Frank-Walter Steinmeier, tali og beri sig líkt og sparisjóðsstjóri frá sveitahéruðum Neðra-Saxlands en ekki sem djúphugull forystumaður menningarþjóðar. Og sem stjórnmálamaður hefði Steinmeier, líkt og Angela Merkel, forðast að taka nokkra ákvörðun nema hún félli að niðurstöðum nýjustu vinsældamælinga og væri þar með í fullkomnum takti við tíðarandann.
Sjálfur er Poschardt þekktur fyrir bölv og ragn í pistlum og hlaðvarpsþáttum og bækur hans og pistlar hafa skrýtna titla með orðum sem fyrirfinnast ekki í þýskum orðabókum. Hann segir þetta stafa af fullkomnu vantrausti á tungumálinu sem sé svo úrkynjað að það þurfi hreinlega að endurskapa heimspekilega. Sem leið til að hafa áhrif með tungumálinu noti hann því blótsyrði og slangur, þar með talið hrognamál innflytjenda.
Sem köttur í kringum heitan graut
Af því bárust fregnir í liðinni viku að bókavörðum yrði skipt út fyrir öryggisverði á efri hæðum Landsbókasafnsins. Ýmsir menningarvitar fóru mikinn um niðurskurðarstefnu stjórnvalda undangenginna ára og ræddu málið frá ýmsum hliðum en gættu þess vandlega að nefna samt alls ekki erlendu bófaflokkana sem farið hafa ránshendi um bæinn undanfarin ár — án þess að lögregla hafi gripið til nokkurra viðeigandi aðgerða. Stórauknar gripdeildir, skemmdarverk og líkamsmeiðingar hafa leitt af sér sífellt umfangsmeiri öryggisgæslu víðsvegar en menn skirrast við að ræða ástæðuna sem er að hingað eru öll ræningjagengi guðvelkomin enda stefna stjórnvalda að hafa landið galopið fyrir hverjum sem koma vill. Sá sem nefnir þetta opinberlega fær að heyra að hann tali „gegn jaðarsettum hópum“ og „haldi uppi málflutningi öfgahægrisins“ sem „hampar einsleitninni á kostnað fjölbreytileikans“ svo ég grípi til þriggja innihaldslausra orðaleppa úr grein eins stjórnarþingmannsins í liðinni viku.
Orðavaðallinn sem Poschardt lýsti að framan er síst minni hér en í Þýskalandi og gervigreindarmállíkön hafa enn orðið til að breiða út hið útjaskaða tungutak. Áhugasömum um vélgerða stjórnmálapistla bendi ég á miðlana rétt í aðdraganda kosninga. Eða hver vill ekki vera í slagtogi með „frjálslyndu öflunum“ sem semja um samstarf á „hinni breiðu miðju stjórnmálanna“?
Ekki er ástandið betra í þjóðkirkjunni. Þar er í stað alvarlegrar umræðu um eðli og gæsku Guðs boðið upp á meinlaust raus, kannski um sólina, blómin og vorið. Sjálfur er ég afskaplega latur við að sækja messur þar sem mér leiðast almennt prédikanirnar. Raunar hef ég ekki sótt messu síðan á gamlársdag en þá háttaði svo til að einn sóknarpresturinn hér í bæ flutti samhengislausa tölu í stólnum sem virtist eiga að vera eitthvert froðusnakk um mannréttindi en röksemdafærslan fór í nokkra hringi og vitnað var í hina og þessa amerísku prédikara sem ég hafði raunar aldrei heyrt minnst á (og leitarvélar veraldarvefsins virtust heldur ekki þekkja). Þetta minnti mig raunar á ritgerðina sem ég fékk frá nemanda í árdaga gervigreindaraldar þar sem ein aðalheimildin var hið heimskunna dagblað The Minnesota Gazette sem raunar er ekki til og hefur aldrei verið til. En eru staðreyndir máls ekki hvort eð er orðnar eitthvert aukaefni á þessum síðpostmódernísku tímum?
Skorið á meinið
Poschardt vísar ekki einvörðungu til Heideggers í áðurnefndum pistli heldur líka til annars heimspekings, Ludwigs Wittgenstein, sem sagði takmörk tungumálsins mynda landamæri okkar eigin heims. Og þegar orðfærið er jafntakmarkað og raun ber vitni er heimsmyndin orðin býsna þröng og heimssýnin varla annað en rörsýn. Poschardt segir svo komið að tungutak stjórnmálanna hafi slitnað frá veruleikanum. Stöðugt sé klifað á umbótum (þ. Reformen) en það sé gersamlega innantómt hugtak. Umbætur verði ekki að veruleika með því einu á þrástagast á orðinu. Sífellt meiri stuðningur við lýðhyggjuflokka (öfgaflokka, jaðarflokka eða hvað menn vilja kalla flokka utan „hinnar breiðu miðju“) helgist af því að almenningur hafi gert sér grein fyrir innihaldsleysi orðfæris ríkjandi stjórnmálaafla. Og Poschardt bætir því við að hið steingelda tungutak sé síður en svo á undanhaldi — ríkismiðlarnir séu uppfullir af slíkum orðavaðli og að sumu leyti hafi fréttamennskan orðið að kjörlendi þeirrar siðferðilegu sjálfsréttlætingar sem einangri sífellt stærri hluta samfélagsins.
Mig langar að taka undir með Poschardt. Stjórnmálamennirnir utan „hinnar breiðu miðju“ hafa nefnilega mikilvægu hlutverki að gegna við að tengja stjórnmálin aftur við veruleikann — tungutak þeirra er oft ruddalegt en um leið mikilvægt andsvar við steingeltu tali miðjunnar. Blótsyrði geta beinlínis virkað sem skurðhnífur til að skera í burtu dauðan mælskuvef.
