Snemma síðastliðinn miðvikudagsmorgun birst frétt á vef Morgunblaðsins þar sem greint var frá því að félag Reynis Grétarssonar, Gavia Invest, hefði stefnt eiganda félagsins Ursus hf, Heiðar Guðjónssyni. Heiðar er fyrrverandi forstjóri Sýnar og áður stjórnarformaður, sem lét af störfum og seldi allan hlut sinn í fyrirtækinu árið 2022.
Heiðar Guðjónsson var stærsti hluthafi Sýnar með ríflega12% hlutafjár þegar hann tilkynnti að hann hygðist láta af störfum sem forstjóri eftir þrjú ár í þeim stóli. Hlutina í Sýn seldi Heiðar fyrir 2,2 milljarða króna. Félag Reynis Grétarssonar og fleiri minni hluthafa, Gavia Invest, keypti öll bréf Heiðars, sem hafði mánuði fyrir söluna aukið við hlut sinn í félaginu, um við sig 1,8% hlut í félginu sem Heiðar keypti þá á genginu 57. Þegar hann svo seldi mánuði síðar til Gavia Invest, var gengið í þeim viðskiptum 64, talsvert umfram gengi bréfa í Sýn á þeim tíma, eða um 57.
Það eru þessi viðskipti aðdragandi þeirra og eftirmál, sem urðu til þess að Heiðari var stefnt. Reynir Grétarsson og meðeigendur hans í Gavia telja að Heiðar hafi leynt, bæði þá, aðra hluthafa og markaðinn allan dýrmætum upplýsingum sumarið 2022. Upplýsingum sem mögulega hefðu orðið til þess að verðið sem Heiðar fékk fyrir hlutabréf sín, hafi verið hærra en efni stóðu til.
Fjallað var um deilurnar í fréttaskýringaþættinum Þetta helst:
Það hversu há skaðabótakrafan á hendur Heiðari er, hefur ekki fengist uppgefið, að öðru leyti en því að hún er sögð verulega há. Algengt er að setja fram háar kröfur í málum sem þessum, þó líkurnar á því að ítrustu kröfur verði samþykktar séu litlar, það er að segja ef tekst yfirleitt að sýna fram á tjón og ábyrgð þess sem er stefnt.
En allt að öllu og aftur að morgni miðvikudags. Heiðar Guðjónsson brást fljótt við fréttinni í Mogganum og vísaði ásökunum á bug.
Nánast á sama tíma og fyrstu viðbrögð Heiðars birtust, sendi stjórn Sýnar frá sér tilkynningu til Kauphallarinnar.
Þar kom í ljós að það var ekki bara stærsti eigandi Sýnar sem taldi Heiðar hafa leynt upplýsingum um stöðu fyrirtækisins í aðdraganda þess að hann seldi sig allt hlutafé sitt í fyrirtækinu. Stjórn Sýnar taldi svo einnig og hafði í febrúar síðastliðinn vísað máli Heiðars til Fjármálaeftirlits Seðlabankans.
Seinni hluta síðasta árs hafði vaknað grunur um hin meintu innherjasvik Heiðars. Í framhaldi óskuðu þrír stjórnarmenn eftir að víkja úr stjórninni í umfjöllun um þetta mál, meðal annars tveir fulltrúar Gavia, Hákon Stefánsson stjórnarformaður Sýnar og Ragnar Dyer stjórnarmaður.
Stjórnin sem svo fjallaði svo um málið óskaði eftir og fékk í febrúar lögfræðiálit lagaprófessorsins Andra Fannars Bergþórsson, sérfræðings í verðbréfarétti. Samkvæmt heimildum fréttastofu Rúv var það mat stjórnarmannanna sem þá sátu að álitsgerð Andra Fannars, væri þess eðlis og afgerandi, að vísa yrði málinu til Fjármálaeftirlits Seðlabankans, vegna gruns um innherjasvik. Hvorki lögfræðiálitið í heild eða niðurstaða hafa fengist birt eða afhent. Samkvæmt samtölum fréttastofu RÚV við þá sem þekkja til efnisins snýst það í grunninn um það sama og skaðabótakrafa Gavia Invest; meint innherjasvik Heiðars Guðjónssonar árið 2022.
Það að stjórn Sýnar greindi frá því á miðvikudag, að hafa tilkynnt fyrrverandi forstjóra félagsins til yfirvalda, vegna gruns um lögbrot vakti eðlilega viðbrögð. Innherjasvik eru talin með þeim alvarlegri sem hægt er að fremja í rekstri almenningshlutafélaga og viðskiptum á markaði. Refsingar fyrir brotin eru ýmist sektir, sem geta numið hundruða milljóna króna, eða fangelsisrefsing, allt að sex árum.
Hér á landi hafa fallið þungir fangelsisdómar vegna innherjasvika. Dæmi um það er þriggja og hálfs árs dómur yfir fyrrverandi starfsmanni Icelandair, árið 2021, tæplega árs fangelsisrefsingu tveggja starfsmanna Glitnis banka og tveggja ára fangelsisdómur Baldur Guðlaugssonar, fyrrverandi ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins.
Segist engu hafa leynt
Það var því ekki nema von að Heiðar Guðjónsson tæki þá þegar til varna í málinu. En í samtali við RÚV í hádeginu á miðvikudag sagði hann:
„Þetta er bara rógsherferð til að reyna að koma mér úr stjórn Íslandsbanka og það er ekkert annað á bak við þetta,“ segir Heiðar í viðtalinu. Hann vísaði þarna til núverandi stöðu sinnar sem stjórnarformaður Íslandsbanka, stöðu sem hann tók við í janúar síðastliðnum.
Heiðar sagði af og frá að hann hafi leynt kaupendum eða öðrum, upplýsingum í aðdraganda sölu á hlut sínum í Sýn.
„Nei, það gerði ég svo sannarlega ekki. Og það er dálítið merkilegt að þeir eru að fjalla um viðskiptavin Sýnar sem heitir Controlant sem er mjög merkilegt nýsköpunarfyrirtæki. Það voru miklar tekjur af þeim og þeir eru að halda því fram að ég hafi einhvern veginn gefið í skyn eða haldið upplýsingum frá og villt þeirra sýn,“ sagði Heiðar í hádegisfréttum á miðvikudag og bætti því við að hann teldi eigendur Gavia vera í fullkominni mótsögn við sjálfa sig, enda hafi þeir sjálfir tvöfaldað virði Controlant í bókum Sýnar, hálfu ári eftir að hann lét af störfum hjá Sýn.
Engar upplýsingar hafa fengist um örlög tilkynningar stjórnar Sýnar til Fjármálaeftirlitisins; Það er að segja hvort hún sé til skoðunar eða ekki og hver staða málsins sé.
Heiðar Guðjónsson vill meina að engin skoðun eða rannsókn sé í gangi - og hafi raunar aldrei verið. Erindi stjórnar Sýnar hafi strax verið slegið út af borðinu. Hann rökstyður það með því að hann sitji enn sem stjórnarformaður Íslandsbanka. Fjármálaeftirlitið hafi eftirlit með hæfi manna til að gegna stjórnarsetu í fjármálafyrirtækjum. Heiðar segist hafa verið talinn hæfur til að sitja sem stjórnarformaður í öðrum stærsta banka landsins. Það væri hann ekki ef sama Fjármálaetirlit væri með hann til rannsóknar.
„Ætti FME að leyfa mér að vera formaður stjórnar Íslandsbanka ef ég væri til rannsóknar hjá þeim? Nei, aldeilis ekki. Ég var kosinn formaður stjórnar síðast á aðalfundi í lok mars,“ sagði Heiðar Guðjónsson á miðvikudag.
Minnkandi frjósemi gullgæsarinnar
En hvað er það sem málið snýst efnislega um og fær eigendur og stjórn til þess að höfða mál og vísa því til yfirvalda vegna gruns um alvarleg lögbrot.
Það hefur ekki verið auðvelt að fá nánari skýringar á því en þessar:
Sýn hf hafði frá árinu 2020 haft verulegar tekjur af viðskiptum fyrirtækisins Controlant við Sýn. Controlant jók umsvif sín á þessum tíma margfalt; ekki síst vegna Covid, enda sérhæfir fyrirtæki sig í tækni sem gerir kleift að fylgjast nákvæmlega með lyfjasendingum; til að mynda hita- og rakastigi, í rauntíma. Til þess að geta það, þarf búnaður Controlant aðgengi að fjarskiptaneti. Og þar kom Sýn til sögunnar og skaffaði Controlant símakort og aðgang að kerfi félagsins.
Þessi viðskipti Controlant eru það sem kallað er IOT (internet of things) og jafnan vísað til þeirra með þeim hætti í tali forsvarsmanna Sýnar.
Á árunum 2020 og fram til ársbyrjunar 2022, jukust þessi viðskipti fyrirtækjanna margfalt. Svo mikið að mun stærri hlutur af símkortum Sýnar, voru í notkun hjá Controlant en hjá öllum viðskiptavinum símafyrirtækisins til samans.
Tekjur Sýnar af þessum viðskiptum fóru úr því að vera fáeinir tugir milljóna á fyrsta ársfjórðungi 2020 í rúmlega hálfan milljarð á fyrsta ársfjórðungi 2022. Það var akkúrat þá sem fór að halla undan fæti. Það er að segja í apríl 2022. Næstu þrjá mánuði lækkuðu tekjur af viðskiptum við Controlant um rúmar hundrað milljónir króna og áttu eftir að vera nærri helmingi lægri síðustu mánuði ársins en þá fyrstu.
Einn tíundi þess sem var
Á næstu misserum lækkuðu svo tekjur Sýnar af þessum viðskiptum enn frekar og hafa haldið því áfram allt til þessa dags. Síðustu þrjá mánuði síðasta árs voru þær undir 50 milljónum krónum, það er að segja minna en tíundi hluti þess sem þær voru þegar best lét. Áætlanir gera svo ráð fyrir að tekjur frá Controlant minnki enn frekar á þessu ári.
Controlant var sem sagt augljóslega byrjað að draga saman seglin eftir Covid-kúf áranna á undan, þarna í ársbyrjun 2022 og tekjur Sýnar lækkuðu til samræmis við það snemma á árinu.
Samkvæmt heimildum fréttastofur er það svo, í lok síðasta árs, sem eigendur Gavia og stjórn Sýnar sjá samantektina yfir viðskipti Controlant að grunur um þessi meintu brot fór að vakna, það er að segja að upplýsingum hefði verið haldið frá hluthöfum og markaðnum. Þetta skarpa tekjutap árið 2022 hafi forstjóranum borið að greina frá. Vitneskja um þetta hefði þá haft áhrif á það verð sem Gavia Invest greiddi Heiðari fyrir hlutabréf hans í lok júlí, 2022.
Ekkert minnst á tekjufall
Þvert á upplýsingar sem þau höfðu um samdrátt í þessum verðmætu viðskiptum, telja eigendur Gavia og stjórn Sýnar hafibæði Heiðar og Kristín Friðgeirsdóttir fjármálastjóri Sýnar haldið því fram á fjárfestakynningu um miðjan ágúst 2022, að tekjur af af viðskiptum Controlant hefðu aukist og myndu halda áfram að aukast.
Tekjurnar höfðu vissulega hækkað í upphafi árs, en höfðu þarna farið hratt lækkandi, eða um næstum helming. Tekjuvöxturinn sem kynntur var sagði því ekki alla söguna. Yfirlýsingar á þessari fjárfestakynningu kynningu í águst, telja eigendur Gavia og stjórn Sýnar hvorki ekki hafa gefið rétta mynd af stöðu fyrirtækisins.
Í yfirferð sinni yfir uppgjör fyrstu sex mánaðana 2022, segir fjármálastjórinn Kristín til að mynda að tekjuaukning fyrstu sex mánaða ársins, sé um 14%. Hún sé ekki síst að þakka tekjum af farsímaþjónustu og nefnir þar sérstaklega IOT, viðskipti við controlant það sama á við þegar talið berst tekjuaukningu í internetþjónustu, þar sem hún nefnir sérstaklega IOT.
Ekkert bendir til þess að tölurnar sem Kristín nefnir þarna séu rangar en það að þarna kæmi ekki fram hversu skarpt fall var á tekjum milli þessara tveggja ársfjórðunga, og hefði svo haldið áfram að lækkka, er það sem stærstu eigendur og stjórn Sýnar, telja ámælisvert. Eins og ekki síst það þegar talið berst að framtíðarhorfum í þessum sömu viðskiptum.
„Vöxturinn þar er mikill“
Um það spyr einmitt einn hluthafi á fjárfestakynningunni og vísar í upplýsingar sem áður höfðu komið fram á fundinum um vöxt í tekjum það sem af væri ári og hvað stjórnendur Sýnar byggjust við að slíkur vöxtur haldi lengi áfram?
„Ég er nú bara bjartsýnn á það,“ svarar Heiðar og vísar til erlendrar starfsemi Sýnar. „Ég horfi til þess að við erum með starfsemi sem er ekki bara bundinn við Ísland, til dæmis IOT-starfsemi, Endor og fleira. Vöxturinn þar er mjög mikill,“ segir hann og getur þess að þó íslenska starfsemi sé ekki að vaxa eins mikið séu möguleikar þar. Hann sjái hins vegar fyrir sér umtalsverðan vöxt á næstu árum.
Vissu þau eða vissu þau ekki?
Orð Heiðars um að vöxtur í IOT væri mikill og verði það fyrirsjáanlega áfram, á sama tíma og tekjur af Controlant-viðskiptunum höfðu hríðfallið mánuðina þar á undan, er samkvæmt heimildum fréttastofu ein af megin röksemdum fyrir skaðabótakröfu Gavia Invest og tilkynningu stjórnar Sýnar hf til fjármálaeftirlitsins.
Hún byggir á á því að útilokað sé að forstjóri eða fjármálastjóri Sýnar hafi verið ómeðvituð um að tekjutapið sem þegar hafði birst og fátt benti til að myndi hækka, hvað þá að ná viðlíka hæðum og í Covid. Ekki síst vegna þess hversu stóra rullu þessi viðskipti léku í rekstri Sýnar og hversu mikla áherslu stjórnendur lögðu á akkúrat þessi viðskipti í kynningum sínum.
Í samtölum við einstaklinga sem tengjast málinu eða þekkja til efnisatriða málsins benda margir þeirra á að tengsl framkvæmdastjórnar Sýnar við fyrirtækið Controlant á þessum sama tíma séu ekki til þess að minnka tortryggnina. Áðurnefnd Kristín Friðgeirsdóttir fjármálastjóri Sýnar, sat í stjórn Controlant frá 2020 til ársins 2025, þar með talið á þeim tíma sem um ræðir, síðsumars 2002. Rétt er að taka fram að skaðabótamál Gavia Invest og tilkynning stjórnar Sýnar til Fjármálaeftirlits Seðlabankans, snýr ekki að Kristínu eða hennar störfum.
Djúpt á svörum
Undanfarna daga höfum við árangurslaust reynt að ná tali af einhverjum forsvarsmanna þeirra fyrirtækja sem um ræðir. Þær tilraunir hafa ýmist reynst árangurslausar eða viðkomandi beðist undan viðtali.
Heiðari Guðjónssyni var sömuleiðis kynnt efni umfjöllunarinnar og boðið viðtal. Hann baðst undan því í símtali, og kvaðst ekki vilja tjá sig eða að nokkuð yrði haft eftir honum. Heiðar sendi í framhaldinu stutta orðsendingu til skýringar:
„Sæll,
Mál Gavia gegn mér og mínu félagi er núna fyrir dómstólum. Ég tel ekki rétt að reka þetta mál í fjölmiðlum.
Ég þakka fyrir boð um viðtal en biðst góðfúslega undan því.
Með kveðju,
Heiðar“
