Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur ógilt ákvörðun bæjarstjórnar Árborgar um að samþykkja nýtt deiliskipulag fyrir hesthúsasvæðið á Selfossi. Deiliskipulagið, sem gengur út á að stækka svæðið, reyndist umdeilt ekki síst meðal íbúa í nágrenninu og fyrirtækis sem stendur fyrir uppbyggingu á íbúðum sem sumar hverjar átttu að vera innan við 100 metra frá svæðinu, taldi fyrirtækið forsendur fyrir uppbyggingunni brostnar. Var í athugasemdum meðal annars lýst yfir áhyggjum af lyktar-, ryk og sjónmengun. Bæjarstjórn og skipulagsnefnd Árborgar vildu hins vegar meina að íbúar og eigendur fasteigna og lóða í næsta nágrenni við hesthúsið hafi átt að gera sér grein fyrir að samkvæmt aðalskipulagi sé skýrt kveðið á um að umrætt svæði sé fyrir hesthús.
Hesthúsasvæðið á Selfossi er austast í bænum. Um nýja deiliskipulagið segir í fundargerð skipulagsnefndar að það nái til alls hesthúsahverfisins, sem sé núverandi keppnis- og, hesthúsasvæði og stækkaðs hesthúsasvæðis, samtals um 27 hektarar. Síðan á að taka sjö hektara óbyggt svæði til viðbótar undir hesthúsasvæðið.
Forsendur
Samkvæmt nýja deiliskipulaginu, sem bæjarstjórn samþykkti í nóvember á síðasta ári, verður hesthúsasvæðið stærra en fyrirtækið Fagraland sem vinnur að byggingu íbúða sunnan við hesthúsasvæðið benti á í athugasemd að næstu íbúðir ættu samkvæmt nýja skipulaginu að vera aðeins 30 -40 metra frá stækkuðu hesthúsasvæði. Gerði fyrirtækið eins og raunar fleiri athugasemd við fyrirsjáanlega lyktar- og loftmengun frá svæðinu auk ónæðis. Fyrirsjáanlegt væri að stækkun svæðisins myndi rýra verðmæti íbúðanna sem það væri að byggja og í raun væru forsendur fyrir uppbyggingunni brostnar.
Bæjarstjórn Árborgar tók hins vegar undir með skipulagsnefnd sveitarfélagsins um að Fagraland eins og aðrir sem gerðu athugasemdir hafa einfaldlega átt að gera sér grein fyrir að svæðið væri í aðalskipulagi sveitarfélagsins hugsað fyrir hesthúsabyggð og það stæði ekki til að breyta því.
Fagraland kærði í kjölfarið samþykkt bæjarstjórnar á hinu nýja deiliskipulagi fyrir hesthúsasvæðið til Úrskuðarnefndar umhverfis- og auðlindamála.
Ábótavant
Í kæru Fagralands kom meðal annars fram að málsmeðferð Árborgar hafi ekki verið nægilega vönduð og ekki hafi verið brugðist með fullnægjandi hætti við athugasemdum. Árborg hafi ekki brugðist við athugasemdum Skipulagsstofnunar og ekki sinnt lögbundu samráði við fyrirtækið, sem eiganda aðliggjandi lóðar. Árborg hafi heldur ekki farið eftir ákvæðum skipulagslaga um að gera þurfi grein fyrir umhverfisáhrifum skipulagsáætlana.
Vildi fyrirækið meina að ekki hefði verið verið lagt mat á áhrif hesthúsasvæðisins á nærliggjandi svæði, svo sem vegna lyktar, hávaða, umferðar og annars ónæðis.
Árborg sagði Skipulagsstofnun ekki hafa gert þær athugasemdir við samþykkt deiliskipulagsins að það hefði kallað á viðbrögð af hálfu sveitarfélagsins. Fyrirtækið hafi verið upplýst með fullnægjandi hætti. Þrátt fyrir að hið nýja skipulag væri til þess fallið að hafa í för með sér aukna nýtingu svæðisins myndi hún ekki hafa í för með sér slík umhverfisáhrif að þörf væri á ítarlegu mati. Hafi auk þess í skipulaginu verið gerðar ráðstafanir í því skyni að takmarka áhrif á nærliggjandi svæði með því að gera ráð fyrir gróðurmön við suður- og austurenda svæðisins.
Umhverfið
Í niðurstöðu úrskurðarnefndar unhverfis- og auðlindamála segir að samkvæmt skipulagsreglugerð skuli ef tillaga að deiliskipulagi taki til svæðis sem liggi að lóðarmörkum, landamörkum eða sveitarfélagamörkum haft samráð við eiganda þess lands, lóðarhafa eða viðkomandi sveitarfélag áður en tillaga sé samþykkt til auglýsingar. Þessa hafi bersýnilega ekki verið gætt gagnvart Fagralandi en það varði þó ekki ógildingu deiliskipulagsins þar sem fyrirtækinu hafi gefist tælkifæri til að koma á framfæri athugasemdum við almenna auglýsingu skipulagsins, sem hafi verið teknar til umfjöllunar á fundi skipulagsnefndar Árborgar.
Nefndin greinir frá því að Skipulagsstofnun hafi við samþykkt sína á að auglýsa deiliskipulagið í Stjórnartíðindum minnt á að samkvæmt lögum og reglugerðum eigi sveitarfélög við gerð deiliskipulags að gera grein fyrir umhverfisáhrifum áætlunar, m.a. hvað varði lykt, ryk, hljóðvist, umferðarálag og sjónræna þætti. Nefndin segist hafa spurt stofnunina hvort í þessu hafi falist efnisleg athugasemd sem bregðast hafi þurft við. Stofnunin hafi viðurkennt að orðalagið hafi ekki verið nægilega skýrt og sagt að ætlunin hafi verið að Árborg myndi bregðast við umsögninni og uppfæra skilmála deiliskipulagsins áður en auglýsing um samþykkt þess yrði birt í B-deild Stjórnartíðinda.
Stofnunin hafi sagt að þar af leiðandi væri ekki um efnislega athugasemdir að ræða í skilningi laga, af hennar hálfu. Nefndin segir það því rétt hjá Árborg að sveitarfélagið hafi ekki fengið athugasemdir frá Skipulagsstofnun sem bregðast hafi þurft við en tilefni hafi samt verið til að taka þessa ábendingu stofnunarinnar til efnislegrar umfjöllunar.
Ógilt
Nefndin segir ljóst miðað gögn málsins að landið sunnan við hesthúsasvæðið, þar sem Fagraland vinnur að uppbyggingu íbúðarhúsa, verði útsett fyrir loftbornum áhrifum af starfsemi sem fari fram á hesthúsasvæðinu, enda sé ríkjandi vindátt úr norðri eða norðaustri.
Telur nefndin að Fagralandi hafi hins vegar mátt vera það ljóst að land þess væri það nálægt hesthúsasvæðinu að gera hafi mátt ráð fyrir að hin væntanlega íbúðabyggð yrði óhjákvæmilega fyrir einhverjum áhrifum frá svæðinu.
Nefndin bætir því hins vegar við ljóst sé af greinargerð deiliskipulagsins að leitast hafi verið í nokkru við að draga úr grenndaráhrifum þess að stækka hesthúsahverfið. Auk þeirrar gróðurmanar sem ráðgerð sé milli skipulagssvæðanna megi nefna kvaðir um umgengni og gerð taðþróa. Sökum þeirra áhrifa sem þó muni óneitanlega gæta á nálæga íbúðarbyggð verði aftur á móti að fallast á það með Fagralandi að tilefni hefði verið til ítarlegri umfjöllunar um umhverfisáhrif deiliskipulagsins með tilliti til þátta eins og lyktar, rykmyndunar, hljóðvistar, umferðarálags og áhrifa á sjónræna þætti.
Þrátt fyrir að flestum megi vera kunnugt að slíkra umhverfisáhrifa geti gætt af húsdýrahaldi og að deiliskipulagið sé í samræmi við gildandi aðalskipulag, leysi það ekki sveitarstjórn undan þeirri skyldu sinni að gera grein fyrir umhverfisáhrifum deiliskipulags, eftir besta megni. Þar sem í greinargerð deiliskipulagsins sé að mestu sneitt hjá því að fjalla um umhverfisáhrif ráðgerðrar uppbyggingar með stækkun hesthúsahverfisins verði með vísan til þessa að fallast á kröfu Fagralands um að ógilda samþykkt bæjarstjórnar á deiliskipulaginu.
Því þarf væntanlega að byrja ferlið upp á nýtt og byrja þá á því auglýsa tillögu að deiliskipulaginu á nýjan leik og í þetta sinn með því að fara eftir því sem nefndin segir og gera betur grein fyrir umhverfisáhrifum.
