Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:

Man einhver eftir því að Amnesty International Noregur stóð að Instagram-herferð gegn Christina Ellingsen eftir að hún sagði í umræðuþættinum Debatten í Norska ríkissjónvarpinu (NRK) að Christine Jentoft gæti ekki verið móðir þar sem Jentoft er karlmaður?

Hér er hlekkur á herferð Amnesty gegn Christina Ellingsen.

Amnesty Noregur beitti áhrifavaldi sínu og stöðu til að hefja herferð og safnaði yfir 13.000 undirskriftum gegn nafngreindum einstaklingi.

Staðreyndin er sú að Christine Jentoft, sem áður hét Christer Jentoft, er karlmaður og faðir barns.

Og þegar Jentoft, sem er karlmaður, segist vera móðir vaknar grundvallarspurning: Hver er þá faðirinn? Eða er Jentoft bæði faðir og móðir?

Hvers vegna Amnesty lítur fram hjá þessum staðreyndum til að viðhalda þeirri afstöðu sinni að karlar geti verið konur og mæður ef þeir lýsa því yfir sjálfir, veit greinarhöfundur ekki. En það þýðir að Amnesty byggir ekki afstöðu sína til kyns á staðreyndum.

Að Amnesty haldi fram að skilgreining á kyni þar sem kynvitund vegur þyngra en líffræðilegt kyn grefur undan þeim raunveruleika sem er grundvallaratriði fyrir réttindi stúlkna, kvenna og samkynhneigðra kvenna og karla. Samkynhneigð byggist á aðdráttarafli að sama kyni, ekki að kynvitund.

Amnesty á villigötum

Ef Amnesty Noregur vinnur að því, að samfélagið og einstaklingar viðurkenni að karlar teljist konur, mæður og lesbíur ef þeir lýsa því yfir, ættu samtökin að segja það skýrt og opinberlega svo félagsmenn þeirra viti hvaða stefnu þeir styðja. 

Amnesty ætti að standa með eigin skoðunum en ekki standa fyrir herferðum gegn einstökum einstaklingum. Amnesty kaus að beina sjónum sínum að einum einstaklingi sem tók þátt í beinni útsendingu í umræðuþættinum Debatten í NRK.

NRK bauð Christina Ellingsen að taka þátt vegna þess að hún var fulltrúi þekktrar og lögmætrar afstöðu í umræðunni um kyn og kynvitund. Að stór og öflug samtök svari því með því að virkja þúsundir manna í undirskriftasöfnun gegn henni hefði einnig átt að vera umfjöllunarefni hjá NRK.

Þegar fólk sem tekur þátt í opinberri umræðu á á hættu að verða fyrir skipulögðum herferðum af hálfu valdamikilla hagsmunasamtaka hefur það kælandi áhrif á tjáningarfrelsið. Þá hækkar þröskuldurinn fyrir þátttöku í samfélagsumræðunni. Og það bitnar auðvitað á þeim sem verður fyrir slíkri herferð.

Christina Ellingsen lét í ljós þá skoðun á líffræðilegu kyni sem margir Norðmenn deila: að karlmaður geti ekki verið móðir. Þótt Amnesty sé því ósammála breytir það ekki líffræðilegum staðreyndum.

Vantar gagnrýni á Amnesty

Að mati greinarhöfundar hefði Amnesty átt að sæta harðri gagnrýni fyrir þessa herferð. Mannréttindasamtök eiga að verja rétt fólks til að taka þátt í opinberri umræðu en ekki leggja sitt af mörkum til að virkja þrýsting gegn einstaklingum sem láta í ljós lögmætar skoðanir.

Frá því að berjast fyrir fólki sem sætti ofsóknum af hálfu ríkja og stjórnvalda hefur Amnesty Noregur þróast yfir í að standa fyrir herferðum gegn þátttakendum í samfélagsumræðu. Við höfum séð vísir af því sama hjá Amnesty-Ísland.

Hvað með rétt Ellingsen til að taka þátt í opinberri umræðu um kyn án þess að verða fyrir skipulagðri herferð frá einni áhrifamestu mannréttindahreyfingu heims?

Því til viðbótar má nefna að Jentoft, sem árið 2022 starfaði sem ráðgjafi um kynjafjölbreytni hjá FRI (systursamtök trans Samtakanna 78), sagði NRK skömmu áður en hann tók þátt í Debatten að hann hefði þegar kært Ellingsen fyrir meintu hatursorðræðu. 

Ellingsen var ekki upplýst um þetta fyrir þáttinn, meðan á honum stóð né eftir að honum lauk.

Hvers vegna?

Langur rannsóknartími

Lögreglan eyddi um átta mánuðum í rannsókn málsins áður en því var lokað án ákæru. Jentoft hefur síðar sagt í hlaðvarpi að hann kæri það sem hann kallar „hatursorðræðu“ til að hækka tölfræði yfir hatursglæpi gegn LHBTQI+-fólki. Ef kærur eru meðvitað notaðar til að fjölga skráðum málum vakna spurningar um hversu vel kærutölur endurspegla í raun umfang hatursglæpa. 

Það er oft fjöldi kæra – en ekki fjöldi sakfellinga – sem samtök hinsegin fólks, transaktívistar og stjórnmálamenn vísa til þegar því er haldið fram að hatursglæpum gegn LHBTQI+-fólki fari fjölgandi. 

Sami leikur er leikinn hér á landi. Með því að fjölga kærum og fjalla um þær eykst samúðin í samfélaginu án þess að nokkuð standi að baki þessum kærum, nema tilfinning ein og markmiðið að fjölga kærum. Fánamálið á tröppum Grafarvogskirkju er gott dæmi! Presturinn Arna Ýr liggur ekki á skoðun sinni, um hatursglæp sé að ræða. 

Til upplýsingar stofnaði Christina Ellingsen WDI Noregur (WDINorge).

WDI er alþjóðleg hagsmunahreyfing stofnuð af konum sem sameinast um Kvennayfirlýsinguna (Women’s Declaration International), sem er ætlað að minna á og staðfesta þau kynbundnu mannréttindi sem konur njóta nú þegar, sem og rétt barna til verndar.

WDINorge er norska deild þessarar alþjóðlegu hreyfingar.

Christina Ellingsen segir frá kærunni í hlaðvarpinu The Mess We’re In.

Heimild: Amnesty Norge – fra amnesti til kampanjer mot enkeltpersoner