Trump passar sig á að allir sem hann velur til starfa hlýði honum. Svo var ekki á fyrra kjörtímabili hans. Bandaríkin hafa lengi verið að breytast og stórir hópar í miðríkjunum og suðrinu hafa einfaldlega orðið út undan. Það er þetta fólk sem kaus Trump. Hann hefur svo hreinlega beygt allt bandaríska stjórnkerfið undir sig. Ísland er fyrir varnir Bandaríkjanna. Albert Jónsson, fyrrverandi sendiherra og sérfræðingur í alþjóðamálum, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér má hlusta á brot úr þættinum:
Albert Jonsson - 3
En það náttúrlega hafa orðið miklar breytingar. Maður sér það til dæmis að Bandaríkin, þau eru að breytast. Þú nefnir réttilega að þau gera réttmæta kröfu til til dæmis bandamanna sinna í Evrópu að þeir axli meira sjálfir af sínum vörnum og hernaðarútgjöldum.
„Þeir verði að gera það því Bandaríkin verði að snúa sér meira í aðrar áttir, Asíu og Kyrrahafssvæðið.“
Ég bjó í tvígang í Bandaríkjunum og lærði þar og mér finnst Bandaríkin, sem ég horfi á í dag, hafa breyst gríðarlega mikið. Maður heyrir það að menn vilja dálítið binda þetta við persónu Trumps sem að gengur nú dálítið svona fram eins og framheilaskaðaður maður. Það er engin spurning að Trump hefur haft áhrif á þetta af því að hann hefur miklar, hann hefur einhvern veginn svo miklar persónulegar vinsældir eða hefur haft og hefur haft mikil áhrif. En hann finnst mér vera bara svona birtingarmynd, annars svona undirliggjandi breytingar sem eru að eiga sér stað.
„Akkúrat og eru dálítið gamlar og birtast náttúrlega fyrst og fremst í miðhluta Bandaríkjanna og suðurhlutanum, miklu síður og alls ekki held ég á vissum ströndum. Í Kaliforníu, LA og New York. En þarna á þessum svæðum, þar hefur fólk einfaldlega orðið út undan í stórum stíl. Og það eru til línurit sem sýna þetta, bil á milli launa og kaupmáttar og framleiðni og laun og það eru svo margir Ameríkanar bara á tímakaupi og það eru til mjög sannfærandi gröf sem sýna þetta og þannig að það sem ég ætla nú að segja er að Trump, hann bara fer inn á ákveðna veiðislóð og nær þessum árangri þar og það er ekki lítið, við skulum muna það að hann var með 72 milljónir atkvæða.“
Já, já, það hefur enginn fengið fleiri atkvæði í Bandaríkjunum en hann.
„Já, ókei, já ég vissi það nú ekki.“
Ég held ég held ég geti fullyrt það.
„Allavega, hann er með alveg massífa kosningu sem segir auðvitað sína sögu. Hann er ekki tilviljun og eins og maður heyrir stundum. Fólk segir: „Þessi Ameríkanar eru bara dálítið sillí skoðanalega og miklir kjánar að kjósa þetta yfir sig“ eða eitthvað, en það eru nú fleiri en þeir sem kjósa ýmislegt yfir sig. En þetta er ekki skýringin. Þetta er raunverulegt. Hann er ekki eitthvað trikk. Hann verður til vegna aðstæðna í veruleika sem eru raunverulegar, sem eru sannar og nýtir sér það, fer á þessa veiðislóð og ekki einu sinni, heldur er hann búinn að fara í þetta tvisvar og nær þessum árangri. En þetta er ekkert upp úr hatti eða eitthvað slíkt.
En svo auðvitað, er þessi effekt kominn til að vera? Margir segja nei og benda á Repúblikanaflokkinn, það eru nú svona Reagan-element sem eiga eftir að verða ofan á þar og það er ekki sami gassagangurinn í því fólki eins og Trump og hans mönnum. Og svo náttúrlega eru stjórnarhættir Trumps, eins og þú nefndir, mjög sérstakir. Ákvörðunartakan, hann er nú búinn að leggja niður stóran hluta af stjórnkerfinu, sérstaklega sem snertir utanríkis- eða öryggismál. Þjóðaröryggisráðið, mörg hundruð eða á annað þúsund manns, það er ekki til lengur..“
Ég hélt að það væri miklu, miklu stöðugra kerfi í Bandaríkjunum.
„Það héldu allir.“
Og til dæmis löggjafinn og dómsvaldið hefði burði til að stoppa framkvæmdarvaldið ef að það fer að ganga af göflunum.
„Það er nú í gangi.“
Það er í gangi, en manni hefur fundist löggjafinn vera óskaplega eftirgefanlegur.
„Vegna þess að Demókrataflokkurinn er dálítið svona …“
Hann er veikur. Hann er með sín eigin vandamál, Demókrataflokkurinn. En þeir hafa verið ansi, ansi leiðitamir.
„Á sama tíma lærði Trump af fyrra kjörtímabilinu að hann ætlaði ekki að gera þetta eins. Hann réði bara menn sem segðu já við hann. Hann var alltaf verið að reka fólk þarna á fyrra kjörtímabilinu vegna þess að þeir voru ekki að því. Þannig að nú réð hann bara réttan mannskap. Og hann ræður bara öllu þarna í sem að honum snýr og framkvæmdarvaldinu. En Bandaríkin hins vegar eru náttúrlega það rosalega mikla veldi sem þau eru. Og ekki bara það, þau eru eitt af fáum hagkerfum í dag sem er með umtalsverðan hagvöxt, mikla nýsköpun eins og þar er nú venja Þau eru náttúrlega lang, lang öflugasta herveldi í heimi. Þannig að ég vék að því áðan að við Íslendingar værum í nokkuð góðri stöðu, meðal annars vegna þess að við erum í bandalagi við þetta stóra og mikla herveldi.“
Já, já, en menn hafa haft áhyggjur af því að það bandalag mögulega haldi ekki, það séu að verða þannig breytingar í Bandaríkjunum?
„Ég hef nú aðeins skrifað um þetta og ég er ekki á þeirri skoðun vegna þess að það sem að batt, ef við getum orðað það þannig, batt okkur og Bandaríkin saman 1941, dálítið langt síðan, 75 ár, það var að, það væri að verða til ógn á meginlandi Evrópu sem myndi enda úti á Atlantshafi og enda sem ógn við Norður-Ameríku, þar sem Bandaríkin náttúrlega eru heimsveldi og ætla að ráða öllu og ráða öllu. Það var einhver sem gat ógnað því og þetta voru náttúrlega Þýskaland, fyrst keisaradæmisins, þá fóru Ameríkanarnir inn í fyrri heimsstyrjöld til þess að hafa áhrif á gang mála. Og svo var það síðari heimsstyrjöldin, Þýskaland nasismans, og svo komu Sovétríkin. Og þetta var alltaf þessi hætta, það heitir „hegemon“ á ensku, að eitthvert eitt stórveldi yrði ráðandi í Evrópu og myndi í framhaldinu ógna Bandaríkjunum. Og þannig varð til bandalag Íslands og Bandaríkjanna 1941, reyndar nokkrum mánuðum áður en Bandaríkin fóru inn í síðari heimsstyrjöldina.“
