Þegar horft er á landakortið er auðvelt að skilja það hvers vegna Bandaríkin hafa áhuga á að verja Ísland. Sagan staðfestir það og líka mikill kjarnorkuvopnaforði Rússa á norðurslóðum. Við þetta bætist að Ísland er hliðið sem Bandaríkjamenn nota inna á norðurslóðir. Albert Jónsson, fyrrverandi sendiherra og sérfræðingur í alþjóðamálum, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Hér er hægt að hlusta á brot úr þættinum:
Albert Jonsson - 4
„Með hruni Sovétríkjanna þá hverfur þessi stóri þáttur, þetta ógnandi stórveldi á meginlandinu. Og það verða auðvitað miklar breytingar í samskiptunum og í bandalaginu og herstöðin var lögð niður, endaði nú með því, það auðvitað tók mörg ár, ég var nú þátttakandi í því að tefja það dálítið lengi. Þeir komu svo aftur að hluta til vegna þess að Rússland er áfram þetta kjarnorkustórveldi og megnið af þeirra kjarnorkuherstyrk er norður í Barentshafi, á þeim svæðum. Og enn er Keflavíkurflugvöllur tengdur stefnu NATO um að halda aftur af Rússlandi í Evrópu. Ef þeir hugsa sér sé til hreyfings þar gegn, segjum, Eystrasaltsríkjunum, þá verða þeir að hafa í huga að það er hægt að ráðast á þá í Norðurhöfum. Og ráðast á stöðvar þeirra á Kólaskaga og þar af leiðandi og þar með kjarnorkuherstyrkinn, eða hvað það er. Þannig að það er svona djásn í krúnunni sem þeir eiga norður í höfum, sem hægt er að ógna. Ísland er partur af því.
Svo hafa norðurslóðirnar bæst við. Og það er náttúrlega sívaxandi áhugi Bandaríkjamanna á norðurslóðum vegna bráðnunar hafíssins og hlýnunar jarðar. Og Kínverjar hafa áhuga og Rússar eru stærsta. Norðurslóðaríkið. Nú þegar hafa væntingar um þessa bráðnun á norðurslóðum valdið til dæmis því að Bandaríkin horfa miklu meira þangað en þau gerðu. Það er verið að kaupa ísbrjóta í stórum stíl og þar fram eftir götunum. Þannig að ég sé ekki, þegar þú horfir á þessa hagsmuni Bandaríkjanna, ef við viljum hafa þá áfram, vera í tengslum við þá áfram, þá munu þeir ekki vilja breyta því.“
Að það sé bara praktískt atriði, að það bara hentar þeim?
„Þjóðaröryggi Bandaríkjanna er mjög nátengt. Það segir í þeirra eigin dokumentum frá því fyrir tveimur árum að við Ísland liggur aðkomuleið okkar að norðurslóðum. Svo náttúrlega Alaska hinum megin út á Bering. Ef ég man rétt, þegar forsætisráðherra, Kristrún forsætisráðherra, fór á fyrsta NATO-leiðtogafundinn og átti eitthvert stutt samtal við Trump, hún sagði að hann hefði ítrekað það að Bandaríkin myndu standa við skuldbindingar sínar gagnvart okkur. Það kemur mér ekki á óvart því að þessir hagsmunir þeirra, horfðu bara á landabréfið og söguna og það sem eftir er þó af Rússlandi og þessi kjarnavopn eins og ég nefndi. Þessir hagsmunir munu viðhalda áhuga Bandaríkjanna á okkur. En það verður breyting á viðveru í Evrópu, það er alveg á hreinu. Út af Kína og hagsmunum í Asíu og Kyrrahafi.“
Já, já, náttúrlega þegar Kína er orðið þetta stórveldi, helsti andstæðingur Bandaríkjanna, að þá náttúrlega er Kyrrahafið frekar en Atlantshafið, svona völlurinn.
„Já og það er sjálfsagt auðvitað merki þeirrar stefnu og hefur gert lengi. Það var var reyndar Obama-stjórnin sem fyrst setti þetta formlega á oddinn að þeir þyrftu að fara að snúa sér að Asíu í Kyrrahafi. Þar er auðvitað þungamiðja alþjóðakerfisins. Hún er ekki í Evrópu lengur.“
Hægt er að hlusta á hlaðvarpið í heild sinni hér:
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
