Ekki má dragast lengur en fram í ágúst að taka ákvarðanir um skólahald og fleira í Grindavík, segir einn stjórnenda við gerð nýs áhættumats fyrir bæinn. Matið fjallar ekki aðeins um vísindalega og verkfræðilega þætti, heldur samfélagið allt.
Grindvíkingar hafa í meira en þrjú ár gagnrýnt stjórnvöld fyrir að fá ekki að koma með skoðanir sínar að borðinu við ákvarðanir um mat á hættu við búsetu í bænum. Nú er önnur nálgun notuð.
„Og þannig getum við þá skapað sátt um niðurstöðurnar og vonumst þá til að þær skapi þá líka þennan trúverðugleika sem að hefur kannski svolítið skort fram að þessu,“ segir Dóra Hjálmarsdóttir verkfræðingur hjá Verkís.
Enginn tekist á við hamfarir sem halda áfram
Unnið hefur verið að því lengi að móta hvaða leiðir best sé að fara, meðal annars með ráðgjöf frá Alþjóðabankanum. Jafnvel vönustu sérfræðingar hafa ekki tekist á við verkefni þessu lík.
„Við erum í rauninni öll að fóta okkur í þeim af því að við höfum ekki lent í þessu áður að upplifa hamfaraatburð sem að tekur ekki skjótan endi. Það eru hamfaraatburðir sem við höfum upplifað áður eins og snjóflóðin og eldgosið í Vestmannaeyjum og Eyjafjallajökli. Þeim lauk og þá var hægt að halda áfram.“
Eitt örfárra dæma er líklega af Hawaii þar sem eru viðvarandi eldgos og íbúar í grenndinni hafa aðlagast aðstæðum. Dóra hefur unnið við neyðarstjórnun í 30 ár og vinnur nú með verkefnisstjóra stjórnvalda um málefni Grindavíkur.
„Þetta er ekki bara vísindalegt og verkfræðilegt mat á áhættunni heldur þarf að taka með inn í gildismat.“
Fyrstu fundir búnir
Bæjarráð Grindavíkur hefur skipað fulltrúa sína í verkefnahópa á samráðsvettvangi stjórnvalda og bæjarins. Fyrstu fundir tveggja hópanna voru í gær.
„Það er það sem okkur langar til þess að komast að í þessu áhættumati með þessari þátttökunálgun og að meta áfallaþolið.“
Gerð heildaráhættumats tekur langan tíma og reyndar verður það ekki klárað, heldur verður lifandi skjal eftir framvindu jarðhræringa. En brýn verkefni geta ekki beðið eins og um öryggi, skólahald, húsnæðismál, rýmingu og endurkomu.
„Þetta eru sem sagt verkefni sem var ákveðið að taka á meðan, núna í sumarleyfunum, þar sem að ekki þótt ásættanlegt að það yrði hlé á þessari vinnu.“
Og Dóra er vongóð um þetta að vinnist hratt.
„Ég held við séum nú að tala um í næsta mánuði, sko. Þetta má ekkert dragast lengur.“
Rándýrir Reykjaneseldar
Reykjaneseldarnir hafa reynst dýrir. Gerð varnargarða kostaði tólf milljarða króna, þar af fimm milljarða í kringum Grindavík. Fasteignafélagið Þórkatla hefur keypt fasteignir í Grindavík fyrir meira en 72 milljarða króna. Létt var undir með Grindvíkingum sem þurftu að flýja bæinn meðal annars með því að greiða þeim leigustyrki fyrir meira en tvo milljarða króna. Margir fleiri hafa borið kostnað eins og fyrirtæki, björgunarsveitir, sveitarfélög og íbúarnir sjálfir.
Engar fjárhæðir, hversu háar sem þær eru, koma í stað mannslífa. Lúðvík Pétursson lést við störf í Grindavík þegar hann féll ofan í sprungu 10. janúar 2024.
Segja má að allir hafi lagst á eitt við að styðja við Grindvíkinga eftir að rýma varð bæinn 10. nóvember 2023 þegar kvikugangurinn myndaðist.
Varnargarðar tilbúnir en fasteignaeigendur borga áfram
Fljótlega voru sett lög um byggingu varnargarða þar sem öllum eigendum fasteigna á Íslandi var gert að greiða viðbótargjald ofan á brunatryggingar til þriggja ára.
Sá sem á eign með brunabótamat upp á 100 milljónir hefur greitt átta þúsund krónur á ári eða samtals 24 þúsund krónur í viðbótargjald eða forvarnagjald eins og það er kallað á þremur árum.
Nú er útlit fyrir að sú skattheimta haldi áfram því í fjármálaáætlun sem Alþingi samþykkti í júní segir að forvarnagjaldið verði framlengt um eitt ár. Samtals er forvarnagjaldið um einn milljarður á ári. Gjaldið hefur staðið undir fjórðungi af kostnaði við gerð varnargarðanna.
Ríkisendurskoðun gagnrýndi stjórnvöld í stjórnsýsluúttekt sinni í apríl vegna gjaldtökunnar. Ekkert eftirlit af hálfu ríkisins var haft með innheimtu forvarnagjalds segir Ríkisendurskoðun en tekur þó fram í gagnrýni sinni að fjármálaráðuneytið og Fjársýslan vinni að betrumbótum.
Margt veltur á nýju áhættumati
Magnús Tumi Guðmundsson jarðeðlisfræðiprófessor sagði í fréttum á fimmtudaginn að viss áhætta fylgdi því að hefja skólahald í Grindavík í haust. Á fimmta tug barna hefur verið skráður þar í skólann. Ætla má að einhver þeirra búi í húsum sem ekki voru seld fasteignafélaginu Þórkötlu.
Ekki má búa í íbúðum sem Þórkatla keypti af íbúum en í 100 þeirra má gista í nokkra daga í mánuði á grundvelli hollvinasamnings. Þórkatla keypti nærri eitt þúsund fasteignir af Grindvíkingum. Fljótlega stendur fyrrum fasteignaeigendum til boða að kaupa þær aftur. Undirbúningur endurkaupasamninga er langt kominn en beðið er nýs áhættumats.
En hvað ef hús skemmast aftur í skjálftum eða eldgosum? Náttúruhamfaratrygging bætir tjónið - en hafi verið greiddar bætur áður fyrir fasteign og peningarnir ekki notaðir til viðgerðar þá dregst sú bótafjárhæð frá, því sama tjón er ekki bætt tvisvar.
