Sjö manna milliþinganefnd Bændasamtaka Íslands (BÍ) sem greindi hvaða áhrif möguleg aðild Íslands að Evrópusambandinu og aðildarviðræður gætu haft á íslenskan landbúnað skilaði 132 bls. ítarlegri skýrslu fimmtudaginn 6. ágúst. Þar er fjallað um helstu lagalegu, efnahagslegu og stefnumótandi álitaefni aðildar og aðildarviðræðna.

Í skýrslunni er ekki aðeins gerð grein fyrir sameiginlegri landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Hún fjallar einnig um ákvörðunarvaldið, samningsmarkmið, fordæmi annarra ríkja og líkleg áhrif á íslenskan landbúnað. Þar er meðal annars bent á að varanlegar undanþágur frá sameiginlegu regluverki séu almennt ekki studdar af fordæmum og að umræðan núna og hugsanlegar aðildarviðræður verði að styðjast við skýr samningsmarkmið Íslands.

Skýrslu Bændasamtakanna má nálgast á bondi.is.

Það sem vekur mesta athygli mína er að nefndin beinir umræðunni frá krónum og aurum yfir á grundvallarspurninguna um ákvörðunarvald. Hún segir beinlínis að umræðan verði að snúast um samningsmarkmið Íslands og hvar endanlegt ákvörðunarvald muni liggja í landbúnaðarmálum komi til aðildar.

Í inngangi skýrslunnar segir að þar sé gengið út frá þeirri grunnforsendu að íslenskur landbúnaður sé rekinn við aðstæður sem séu að mörgu leyti frábrugðnar þeim sem mótað hafa sameiginlega landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Ísland sé lítið, strjálbýlt og norðlægt eyríki, með takmarkaðan innanlandsmarkað, háan flutningskostnað, stutt vaxtarskeið og framleiðslukerfi sem hafi þróast í takti við þessar aðstæður. Jafnframt hafi íslenskir búfjárstofnar verið einangraðir allt frá landnámi og búi því við sérstaka og einstaka sjúkdómastöðu sem sé mikil verðmæti og stofnarnir hafi sjálfstætt verndargildi en löng einangrun geri þá jafnframt viðkvæma fyrir nýjum smitsjúkdómum.

Þá segir að hugsanleg aðild að ESB yrði ekki „ein afmörkuð breyting heldur kerfisbreyting sem hefði áhrif á nær alla grunnþætti íslensks landbúnaðar“. Undir breytinguna félli ákvörðunarvaldið í stefnumótuninni, hvernig stuðningur yrði fjármagnaður og skilyrtur, hvort og með hvaða hætti markaðsvernd félli niður, hvaða sérlausnir gætu fengist, hvernig búfjárstofnar og plöntuheilbrigði yrðu varin, hvernig bændur gætu staðið að fjárfestingum og hvernig landbúnaðarbyggðir myndu mæta nýju samkeppnisumhverfi.

Telur milliþinganefnd Bændasamtakanna réttilega að mat á ávinningi, áhættu og kostnaði við slíka breytingu yrði ekki gert með fjárhagslegum mælikvörðum einum, svo sem krónum, prósentum eða samanburði á styrkfjárhæðum. Slíkt mat þyrfti jafnframt að taka til þess hvar ákvörðunarvaldið lægi, hvernig fæðuöryggi yrði tryggt, hvaða áhrif breytingarnar hefðu á byggðafestu og nýtingu innlendra auðlinda, og hversu víðtækt svigrúm Ísland hefði til að móta eigin landbúnaðarstefnu til framtíðar.

Hér er sem dregin upp sú mynd að með aðild að ESB yrði ákvörðunarvald um alla þessa þætti sem falla undir sameiginlega landbúnaðarstefnu ESB (CAP) flutt úr landi og falið framkvæmdastjórn ESB til úrvinnslu en ráðherraráði ESB til afgreiðslu við stefnumótun.

Vægi Íslands í ákvarðanatöku ESB yrði á bilinu 0,09% til 3,57%, eftir því hvort miðað væri við íbúafjölda eða fjölda aðildarríkja. Þótt Ísland gæti haft áhrif á mótun landbúnaðarstefnu fyrir norðlægar slóðir er útilokað að það gæti tryggt að niðurstöður tækju mið af íslenskum hagsmunum.

Það er fagnaðarefni að hagsmunasamtök bænda skuli leggja fram svo ítarlega skýrslu til umræðu nú á lokadögum kosningabaráttunnar. Í dag (7. ágúst) birta Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS) svo nýja greiningu sína um áhrif aðildar að ESB á íslenskan sjávarútveg.

Ríkisstjórnin lætur allar greiningar og stefnumörkun liggja í láginni. Hún vill óskilgreint umboð til að geta farið með úrslit atkvæðagreiðslunnar að eigin vild. Þjóðin á hins vegar rétt á að vita til hvers umboðinu verður varið áður en hún er beðin um að veita það.

Skýrslu Bændasamtakanna má nálgast á bondi.is.