Ása Berglind segir það risatíðindi að það sé verið að leggja fram hallalaus fjárlög í fyrsta skipti í um áratug. Frumvarpið eigi eftir að fara í gegnum þinglega meðferð og niðurstaðan velti á rekstri fyrirtækja og afkomu.
Páll Guðmundsson þáttastjórnandi í Sprengisandi bendir á að í fyrra hafi verið lagt upp með fimmtán milljarða halla, sem endaði í um 30 milljarða halla í endanlegum fjárlögum, eftir meðferð þingsins. Í dag stefni svo í um 67 milljarða halla. Spurð hvort markmiðin um afganginn núna séu trúanleg segist Ása Berglind hafa mikla trú. Það séu allir að róa að þessu sama marki.
„Það er til mikils að vinna því að vaxtakostnaðurinn sem ríkið er að bera núna er gríðarlega hár. 168 milljarðar eru núna að fara í vaxtakostnað sem er peningur sem við getum þá ekki verið að nýta í að byggja upp okkar innviði, heilbrigðiskerfi og skólakerfi. Við verðum að finna leiðir til að loka þessu og markmiðið er skýrt og við verðum auðvitað að byrja á að hafa markmið í lífinu,“ segir hún.
Vaxtakostnaður ósjálfbær
Sigríður segir gott að vera bjartsýnn en hún geti ekki alveg tekið undir með Ásu Berglindi. Markmið ríkisstjórnar um hallalaus fjárlög byggi á óskhyggju og það veki athygli hennar að Ása Berglind vísi til þess að það velti á því hvernig fyrirtækjum gangi hvort stjórnvöld nái þessu markmiði.
„Þetta veltur allt á því hvernig þeim eigi að ganga og hvernig þeim mun takast að skila skattpeningum, skatttekjum, inn í ríkissjóð til þess að standa við þetta. Þetta er svona smá ádráttur um það að þeim verði síðan kennt um þegar illa fer og ekki næst að loka þessu blessaða gati,“ segir Sigríður.
Hún geti þó tekið undir, og hafi bent á það um árabil, að vaxtatekjur ríkisins séu algjörlega ósjálfbærar og það verði að ráða bót á því.
„Borga niður skuldir. En þessi ríkisstjórn hefur gert allt annað en að reyna að gera það.“
Sigríður segist ekki bjartsýn á að ríkisstjórnin nái þessu markmiði. Það sé til dæmis gert ráð fyrir 44 milljörðum í lækkun útgjalda og hátt í helmingur af því séu ónýttar fjárheimildir. Þetta sé ekkert annað en „bókhaldsfiff“.
„Þannig að þetta er ekki nógu gott og á sama tíma, og að minnsta kosti fjármálaráðherra talar mjög fyrir aðhaldi og ég er full af samúð með honum og hans sjónarmiðum og styð sjónarmið hans, koma forystumenn ríkisstjórnarinnar og tala um að auka útgjöldin.“
Sigríður segir loforð um eingreiðslu til bótaþega ofan á desemberuppbót dæmi um slík útgjöld. Þá eigi að hækka bætur um 7,5 prósent sem sé langt umfram það sem samið er um á almennum vinnumarkaði.
„Þannig að þetta stefnir ekki í rétta átt.“
Umfangsmeiri aðhaldsaðgerðir
Ása Berglind segir þetta ekki rétt og bendir á að nú eigi að innleiða umfangsmeiri aðhaldsaðgerðir á útgjaldahlið ríkisins. Hún nefnir því til stuðnings sameiningu stofnana og niðurlagningu ráðuneyta og að launahækkanir ráðamanna eigi ekki að vera eins miklar og áætlað hafði verið. Þá eigi að segja upp fólki í stjórnsýslu en verja framlínustörf. Uppsagnir voru, sem dæmi, í dómsmálaráðuneytinu í liðinni viku.
Sigríður segir nokkrar uppsagnir í ráðuneytum ekki skipta endilega öllu í stóra samhenginu og segir að frekar eigi að byrja á því að skoða löggjöf þar sem farið er yfir verkefni ríkisins og slá einhver þeirra af.
„Öðruvísi draga menn ekki úr útgjöldum.“
Ása Berglind segir það í skoðun en bendir á að ríkisstjórnin hafi tekið við búinu með risavaxna innviðaskuld, til dæmis í samgöngukerfinu, heilbrigðiskerfi og menntakerfi, og það þurfi að takast á við það.
„Við verðum að halda áfram að reka samfélagið þó að við séum að reyna að taka til á sama tíma og mér finnst það bara aðdáunarvert hjá ríkisstjórninni að ná að bæta í og bæta upp í þessar innviðaskuldir á sama tíma og hún er að skila fjárlagafrumvarpinu með þessum hætti.“
Páll spurði að því loknu um bókun 35 og afdrif hennar í þinginu. Sigríður segir að ef mælt verður fyrir málinu í þinginu muni Miðflokkurinn tala málefnalega fyrir því líkt og hann hefur áður gert. Hún voni að við þinglega meðferð verði „Evrópusambandsblætið“ runnið af forystukonum ríkisstjórnarinnar.
„… og menn aðeins farnir kannski vonandi að sjá hlutina í meira samhengi og hlusta kannski svolítið líka á þjóðina sem sendir auðvitað þau skilaboð í þjóðaratkvæðagreiðslunni um að þjóðkjörnum fulltrúum beri að hafa hagsmuni þjóðarinnar bara að leiðarljósi.“
Hún segir samþykkt bókunarinnar kalla á breytingu á stjórnarskrá og það sé ekki þörf á að gera þetta. Hún segist ekki hafa áhyggjur af því hvað kæmi úr EFTA-dómstólnum og það sé eðlileg leið þegar upp kemur ágreiningur um EES-samninginn að leita þangað.
Ómaklegt að tengja bókunina við þjóðaratkvæðagreiðsluna
Ása segir ómaklegt að setja málið í samhengi við þjóðaratkvæðagreiðsluna um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið um aðild sem fór fram í ágúst. Hún segir það hafa legið fyrir um árabil að skerpa þurfi á málinu. Málið snúist um réttindi og skyldur Íslendinga. Hún tók svo dæmi um stúlku sem slasaðist eftir að hafa keypt sælgæti og gat ekki sótt skaðabætur til framleiðanda vegna þess að bókunin var ekki innleidd. Annað dæmi sé svo læknir sem flutti heim til Íslands og átti lakari rétt til fæðingarorlofs á Íslandi en í Danmörku vegna þess að bókunin var ekki innleidd.
Sigríður segir mikilvægt að huga að því að réttindi fólks sem flytur hingað geti vegist á við réttindi skattgreiðenda á Íslandi og það þurfi að vega og meta og þetta snúist um það hvaða reglur eigi að vera um aðgang að kerfum Íslendinga.
„Af því að allt snýst þetta um það að Íslendingar og íslenski löggjafinn vilja hafa síðasta orðið þegar kemur að því að ákvarða hverjir eiga rétt úr bótakerfi, almannatryggingakerfinu hér á landi. Í tengslum við EES-samninginn höfum við skuldbundið okkur að einhverju leyti til þess að færa þessi réttindi á milli,“ segir hún og að réttindi einstaklinga geti vegið á móti réttindum þeirra sem halda einhverju ákveðnu kerfi uppi, líkt og fæðingarorlofssjóði.
„Þetta er bara tæknilegt en meginatriðið er þetta: bókun 35, hún snýst ekki um að veita Íslendingum tiltekin réttindi, ekki bara það, vegna þess að þeim réttindum geta líka fylgt kvaðir á almenning, á einstaklinga og fyrirtæki.“
Ása Berglind segir þverpólitíska samstöðu um málið þó svo að Miðflokkurinn styðji það ekki og hún telji ekki stemningu í samfélaginu fyrir málþófi Miðflokksmanna.
Verði dæmd af verkum sínum
Við lok þáttar ræddu þau svo almennt um pólitíska stöðu og ríkisstjórnar. Ása Berglind segir stöðu ríkisstjórnarinnar sterka.
„Kannanir sýna að um helmingur þjóðarinnar styður ríkisstjórnina og ég held að margir hafi einmitt farið í þessa þjóðaratkvæðagreiðsluvegferð í þeim tilgangi að reyna að veikja þessa ríkisstjórn en þeim tókst það nú ekki, því að við komum bara mjög sterk og samstíga út úr þessu verkefni í sumar,“ segir hún og þó svo að niðurstaðan hafi verið nei hafi ríkisstjórnin með atkvæðagreiðslunni verið að uppfylla loforð um að spyrja þjóðina úr sínum stjórnarsáttmála.
„Það hefur gengið bara virkilega vel hjá þessari ríkisstjórn að vinna samkvæmt þeim markmiðum sem hún setti sér í upphafi.“
Sigríður segir ríkisstjórnina verða dæmda af verkum sínum, sem hafi hingað til einna helst tengst Evrópusambandinu.
„… fóru í þetta gönuhlaup með þjóðaratkvæðagreiðsluna. Nú er það búið og þá er næsta mál á dagskrá hjá þeim sem er bókun 35 og ég held að ríkisstjórninni væri hollast að einbeita sér að efnahagsmálunum í þennan vetur og næsta en ekki þessari endalausu utanríkispólitík sem hún hefur verið að fara í.“
