Nefnd um eftirlit með lögreglu segir vísbendingar uppi um refsiverða háttsemi og harðræði af hálfu lögreglu þegar piltur, undir lögaldri, var handtekinn á Akureyri fyrir að neita að segja til nafns. Pilturinn úlnliðsbrotnaði við handtökuna og sérsveitarmaður setti hné sitt á háls hans.
Kvörtun barst til nefndarinnar frá lögmanni piltsins í mars síðastliðnum. Samkvæmt kvörtuninni kom hann akandi til Akureyrar um miðjan ágúst á síðasta ári til að heimsækja vin sinn.
Á sama tíma hafi lögregla komið og viljað tala við alla þá sem voru með honum í bifreiðinni. Síðar hafi liðsmenn sérsveitar ríkislögreglustjóra komið á staðinn og verið frekar ógnandi strax frá upphafi. Pilturinn hafi verið spurður um hvað hann væri að gera þarna og hafi hann strax upplýst hann um það.
Í framhaldi af því hafi sérsveitarmaður spurt um persónuupplýsingar en pilturinn hafi skömmu áður gefið þær upp. Hann hafi síðan ætlað að opna dyr á stigagangi íbúðarhúsnæðis með lykli en við það hafi annar sérsveitarmaður ráðist á hann og ætlað að handtaka hann. Hafi pilturinn mótmælt því og spurt um ástæður handtökunnar en engin svör fengið við því. Í kjölfarið hafi verið farið með hann á lögreglustöð þar sem lögreglumaður hafi spurt hvað átt hefði sér stað. Hafi pilturinn svarað því til að hann hefði ekki gert neitt af sér. Hann hafi þá verið beðinn afsökunar á handtökunni og ekið aftur að heimili vinar síns þar sem ökutæki hans hafi verið staðsett.
Brotinn úlnliður
Segir enn fremur í kvörtuninni að eftir þetta hafi pilturinn keyrt í burtu en fundið mikinn verk í handlegg og leitað þá á sjúkrahús strax eftir að hann var laus úr haldi lögreglu. Daginn eftir handtökuna hafi hann farið í myndatöku og í ljós komið að úlnliður hans var brotinn. Meðfylgjandi var vottorð vegna þessa frá Sjúkrahúsinu á Akureyri.
Í kvörtuninni kom einnig fram að ítrekað hafi verið reynt að fá gögn málsins og eftir langan tíma hafi verið afhent skýrsla sem samkvæmt lögreglu sé eina gagnið í málinu. Þar væri sagt að pilturinn hafi verið í þannig ástandi að ekki hafi verið hægt að kynna honum réttarstöðu sína auk þess sem hann hafi verið ógnandi. Hafi þessu verið mótmælt og bent á að pilturinn hafi ekki verið í verra ástandi en það að honum hafi verið ekið aftur að bifreið sinni eftir handtökuna og hann ekið henni í burtu.
Kvartað var undan störfum lögreglunnar á Norðurlandi eystra í málinu og sérstaklega yfir þeim sem á vettvangi voru þegar handtakan átti sér stað. Þá var kvartað yfir tilhæfulausri handtöku og beitingu ofbeldis. Í kvörtuninni kom að lokum fram að lögmaður piltsins hafi ítrekað reynt að fá upplýsingar um það hvort til stæði að taka skýrslu af honum eða hvort hægt væri að fá frekari gögn í málinu en þeim beiðnum hafi ekki verið svarað.
Með kvörtuninni fylgdi áðurnefnt vottorð frá Sjúkrahúsinu á Akureyri en þar kom fram að pilturinn hafi verið með ótilfært brot á úlnlið og hafi verið settur í gips. Einnig var hann með áverka á andliti, baki og brjóstkassa.
Mjúklega
Í skýrslu Lögreglunnar á Norðurlandi eystra kom fram að lögreglan hafi verið kölluð að blokk og segir lögreglumaðurinn sem ritaði skýrsluna að á leiðinni hafi borist upplýsingar um að pilturinn væri þar fyrir utan og væri mjög æstur. Segir því næst í skýrslunni:
„Ég gekk rólega að honum og spurði hvort ekki væri allt með felldu, hann svarar hvasst „jú, þangað til þú komst“ og virkar ógnandi í fasi. Ég spurði hann hvað hann hét, hann svaraði að það kæmi mér ekkert við. Þá kynnti ég honum að honum bæri að gefa lögreglu upp nafn og kennitölu lögum samkvæmt, við það æsist [kvartandi], ég gef honum aftur fyrirmæli um að róa sig niður og gefa upp nafn eða kennitölu og gera grein fyrir sér, sem hann neitar.“
„Þá reyndi [kvartandi] að stinga lykli í skráargat að útidyrahurð [blokkarinnar] til að koma sér inn, þá tek ég mjúklega í hönd hans og kynni honum að hann sé ekki að fara inn í húsið og verði að gera grein fyrir sér, við það streitist [kvartandi] og byrjar með mikil háreysti, hreytti í okkur fúkyrðum, mjög ógnandi og var færður í lögreglutök, settur upp við húsvegg í þeim tilgangi að koma honum í handjárn, [kvartandi] streitist mjög við og því var hann lagður í jörðina þar sem hann er tryggður og færður í handjárn.“
Segir því næst í skýrslunni að pilturinn hafi verið fluttur á lögreglustöð og kynnt þar ástæða handtökunnar en ekki hafi reynst unnt að kynna honum réttarstöðu sína vegna ástands hans. Honum hafi þá verið sleppt og ekið til baka. Síðan hafi verið hringt í móður hans þar sem hann hefði ekki verið orðinn 18 ára og henni greint frá handtökunni. Eftir það hafi málinu verið lokið.
Harðræði
Ekki voru til upptökur úr búkmyndavélum af upphafi afskipta lögreglu af piltinum en upptökur voru til af handtökunni sjálfri og aðkomu sérsveitarinnar.
Nefnd um eftirlit með lögreglu segir gögn málsins bera það með sér að pilturinn hafi ekki verið uppvís að neinu öðru broti en því að neita að segja til nafns. Þá væri ekki hægt að sjá að hann hafi verið hættulegur, hvorki sjálfum sér né öðrum.
Með hliðsjón af því hvernig málsatvikum sé lýst í kvörtuninni og meðfylgjandi gögnum, telur nefndin að lögregla hafi farið fram úr meðalhófi sem og þeim heimildum sem lögreglu sé gefnar með lögum og reglum um valdbeitingu lögreglumanna en þar segir að lögregla skuli ekki grípa til valdbeitingar nema nauðsyn krefji og stig valdbeitingar skuli vera í samræmi við aðstæður hverju sinni. Ávallt skuli gæta meðalhófs við valdbeitingu, samkvæmt reglunum.
Upptökur og gögn málsins leiða að mati nefndarinnar í ljós að harðræði hafi mögulega verið beitt við handtökuna. Þannig sjáist til að mynda á upptöku lögreglumanns embættis lögreglustjórans á Norðurlandi eystra að hné sérsveitarmanns sé á hálsi piltsins á meðan hann er settur í handjárn. Ekki er að finna upptökur úr búkmyndavélum sérsveitarmanna sem hefðu getað varpað skýrara ljósi á málsatvik.
Segir nefndin að í ljósi alls þessa sé uppi vafi á því hvort um refsiverða háttsemi hafi verið að ræða af hálfu lögreglumanna. Þar af leiðandi er málið sent til meðferðar hjá embætti héraðssaksókna.
