Ný tegund upptökutækja sem njóta aðstoðar gervigreindar hafa mikið verið auglýst undanfarið. Sem dæmi um slíkt snjalltæki er Pocket sem auglýst er sem góð leið til að henda reiður á daglegum samtölum. Helsta virkni tækisins er að það tekur upp öll samtöl sem eiga sér stað í allt að 15 metra radíus. Þá er einnig hægt að setja það aftan á snjallsíma og taka upp símtöl.
Tæki sem taka upp samtöl hafa vissulega verið til í áratugi en breytingin sem fylgir Pocket er sú að gervigreind sér um að fara yfir samtölin í tækinu, umritar þau í textaform og býr til punkta yfir það sem sagt var. Einnig er hægt að sjá hver sagði hvað þar sem fullyrt er að gervigreindin geti aðgreint raddir og hjálpað til við greiningu á samtölunum.
Helga Þórisdóttir forstjóri Persónuverndar telur slík tæki vekja upp spurningar um rétt til friðhelgi einkalífsins. Hún telur að komist slík tæki í almenna notkun geti það orðið til þess að skekkja alvarlega mannleg samskipti ef ekki er látið vita að upptaka sé í gangi.
Einungis lögregla hafi leyfi til að taka upp með leynd
Mögulegir notendur sem fyrirtækið nefnir eru til að mynda læknar, lögfræðingar, nemendur og aðrar stéttir ásamt fólki sem vill komast hjá því að gleyma því sem gerist yfir daginn.
Helga telur vissulega mögulegt að slíkt geti verið til hagræðingar en nauðsynlegt sé að staldra við þegar ný tækni sem þessi er kynnt til sögunnar.
„Leikreglurnar hingað til hafa verið þær að það er lögregla sem getur fylgst með fólki með leynd,“ segir hún. „Og jafnvel lögregla þarf dómsúrskurð fyrir ýmsu af því sem hún gerir.“
Taka skal fram að Pocket er ekki eina varan sem auglýst er til þessara nota og hafa fleiri slíkar sprottið fram á sjónarsviðið á síðustu árum. Þar má nefna til dæmis Fieldy og Plaud Note Pro sem öll eru auglýst sem upptökutæki þar sem gervigreind aðstoðar við greiningu samtala.
Allir eiga rétt á að vita að þeir séu teknir upp
Helga segir meginregluna vera þá að segja eigi frá því ef upptaka er sett af stað. Til undantekningar heyri ef upptakan sé til einkanota. Slíkt heyri ekki undir persónuverndarlög.
„Í grunninn ef þú ætlar að nota þetta til einkanota og ætlar ekkert að gera með þetta þá þarftu strangt til tekið ekki að segja frá því,“ segir Helga en tekur fram að ef vinna á með efnið og deila því með öðrum þurfi almennt að láta vita.
„Við, einstaklingar þessa lands, eigum að fá að vita ef við erum í upptöku,“ segir Helga sem tekur fram að ekkert líkt þessari vöru hafi komið inn á borð Persónuverndar.
Segja upptökur öruggar og ekki til sölu
Tæki líkt og Pocket séu breyting frá hefðbundnum leiðum til að taka niður punkta um það sem gerist í leik og starfi.
„Þarna erum við komin í það að í einkalífinu gætum við lent í því að þegar við höldum að við séum að tala einslega við einhvern þá er viðkomandi mögulega að taka upp samtalið,“ segir hún. „Og ekki bara að taka það upp heldur einnig að afhenda þetta þriðja aðila sem vill svo til að samkvæmt þessu módeli er í Bandaríkjunum.“
Á heimasíðu Pocket er tekið fram að gögn sem tækið vistar séu dulkóðuð, aldrei seld eða notuð til skipta og að enginn hjá fyrirtækinu Pocket fari yfir gögnin. Þau séu vistuð í Bandaríkjunum og vernduð gegn tölvuþrjótum.
Í skilmálum segir að ákveðnum gögnum sé deilt með auglýsendum, ekki þó nafni viðskiptavina, tölvupóstfangi, upptökum eða umritunum á þeim. Það er áþekkt skilmálum til dæmis snjallsíma sem deila upplýsingum um notkun á tækinu án þess að deila endilega nafni eða persónuupplýsingum notandans.
Notendur verða að sýna varúð við notkun nýrrar tækni
Helga segir þó að hver og einn verði að meta hvort áhættan sem fylgi notkun sé ásættanleg.
„Það sem við höfum verið að sjá sem erum að starfa á þessum vettvangi er að það er ansi oft sem fólk nær að hakka sig inn í kerfi,“ segir Helga. „Þá þarf maður að vega og meta hvað er undir í hvert sinn.“
Helga segir einnig vert að muna að ýmis vinsæl tæki og tól veiti aðgang að upplýsingum notenda. Hún nefnir til að mynda Gmail sem er ókeypis tölvupóstsforrit.
„Ef þú ert með Gmail þá er ókeypis að nota það en það er forrit sem bandarískur aðili á, Alphabet (móðurfyrirtæki Google),“ segir Helga sem telur að sýna þurfi aðgát við notkun á slíkri þjónustu.
„Ef þú notar Gmail og aðra slíka miðla þá áttu að nota það þannig að þetta sé eins og póstkortin í gamla daga. Það gátu allir á pósthúsinu og aðrir lesið póstkortin,“ segir hún.
Upptökutæki hafa áhrif á sakamál á Íslandi
Upptökutækni er vissulega ekki ný af nálinni þar sem hægt er að nota fjöldamörg forrit til þess að taka upp símtöl eða fólk í kringum sig.
Nýlegt dæmi um áhrif í íslensku samfélagi er Reykholtsmálið þar sem margra klukkustunda langar upptökur úr síma eins ákærða voru notaðar sem sönnunargögn.
Andri Már Mortensen Birgisson, sem er ákærður í málinu, var með forrit í síma sínum sem tók upp öll símtöl í og úr símanum. Ekki er vitað hvers vegna hann kveikti á upptöku á meðan hann og aðrir eiga að hafa frelsissvipt mann í Reykholti 2024.
Þá voru myndbandsupptökur einnig lykilsönnunargögn í Gufunesmálinu svokallaða þar sem Stefán Blackburn og aðrir fengu dóma fyrir manndráp, frelsissviptingu og rán.
Snjalltækin sem fjallað er um í þessari frétt komu ekki við sögu í þessum málum en engu að síður setti ný upptökutækni strik í reikninginn.
Geti skekkt mannleg samskipti
Helga segir að eflaust séu einhverjir sem geti séð hagræðingu í því að fá aðstoð við að greiða úr samtölum dagsins en því fylgi ákveðin áhætta. Þá geti það skekkt mannleg samskipti ef fólk tekur upp aðra án þess að láta þá vita og þannig grafið undan trausti á milli fólks.
Stór spurning sé einnig hvort notendur treysti tæknifyrirtækinu Open Vision Engineering í San Francisco, sem framleiðir Pocket, fyrir öllum samtölum sem þeir ætla að eiga við sitt nærumhverfi.
„Þetta kemur frá landi þar sem friðhelgi einkalífs og persónugreinanlegar upplýsingar hefur ekki verið metin jafn hátt og til dæmis í Evrópu.“
Hún telur að með tilkomu slíkrar tækni sé verið að skekkja leikinn þegar kemur að trúnaði á milli fólks. „Ég held að það sé mjög auðvelt að komast að þeirri niðurstöðu að þá sé komin skekkja, ef við erum komin í upptöku án þess að vita af því,“ segir Helga.
