Geir Ágústsson skrifar:
Þegar ég vil vita hvernig veðrið lítur út þegar líður á daginn og kannski hvernig það gæti þróast næstu 2-3 daga þá nota ég tvær veðurþjónustur - þá dönsku (DMI) og norsku (YR) - sjá mynd. Ef önnur spáir rigningu en hin ekki þá bý ég mig undir rigningu en hallast þá frekar að norsku spánni. Ef báðar spá sólskini tel ég nokkuð líklegt að sólin muni skína. Ef mikill munur er á úrskomuspánni þá bregst ég við því.
Á Íslandi nota menn líka mismunandi veðurþjónustur sem byggja mögulega á sömu gögnum en túlka þau á mismunandi hátt. Ég hef heyrt ferðalanga segja mér að rigningaspáin sé til að mynda betri hjá Bliku en Veðurstofu Íslands. Það skiptir máli þegar velja skal stað fyrir fellihýsið.
En hvernig stendur á þessu misræmi í veðurspá - jafnvel bara örfáa klukkutíma fram í tímann? Er veðurspáin ekki vísindaleg, studd gögnum og fræðum, líkönum og eðlisfræði, reynslu og þekkingu?
Já, það er rétt, en eins og með svo margt annað sem á að lýsa raunveruleikanum þá er oft mikil óvissa í gangi og hana þarf að vega og meta og hægt að gera það á mismunandi hátt. Eitt líkanið segir að það verði skýjað en úrkomulítið á meðan annað líkan sendir skýin aðeins sunnar eða norðar og spáir heiðskýru, eins og myndin að ofan sýnir. Tvö líkön lögð saman sýna úrkomu og heiðskýru á sama tíma sem gengur jú ekki.
Það mætti því segja að menn geti yfirleitt treyst vísindunum (þau sem halda flugvélunum á lofti og brunahreyflum í gangi) en þurfi að taka spádómum líkananna með fyrirvara. Sum líkön eru með öllu ónothæf og hafa ekki spáð neinu rétt og þeim þarf að henda. Önnur virðast virka betur en þarf sífellt að uppfæra. Enn önnur standast tímans tönn ágætlega.
Og svo er það þetta með vísindin. Þau eru líka að þróast mörg hver og oft verða menn einfaldlega að játa að þau eru sum hver svo vanþróuð að þau geti ekki nýst til að smíða líkön sem gagn er að. Muna menn til dæmis ekki eftir líkönum studd vísindum sem voru notuð að réttlæta eyðileggingu samfélagsins í nafni sóttvarna? Þar voru ekki á ferðinni vísindi sem skýrðu raunveruleikann. Miklu frekar var búið að panta niðurstöðuna og vísindin búin til eftir á. Nokkuð sem menn hafa kallað Vísindin með stórum upphafsstaf til aðgreiningar frá vísindunum eins og þau voru upphaflega skilgreind.
Við sjáum eitthvað svipað á ferðinni þegar menn spá snjólausum vetrum og bráðnuðum heimskautum og sumir trúa svo mjög á að þeir leggja niður vetrarþjónustu sína. Niðurstaðan er oft fyrirfram ákveðin og vísindin - eða Vísindin réttara sagt - hönnuð í kringum hana.
Hið áhugaverða er svo ekki endilega þróun og fínpússun á vísindum og líkönum, sem heldur vonandi áfram að eilífu, heldur hvernig okkur er sagt að trúa ákveðnum niðurstöðum eða spádómum í blindni af því eitthvað er byggt á vísindum og líkönum. Andvísindalegra verður það varla eins og íslenskir tjaldferðalangar ættu að vita vel.
